<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	xmlns:georss="http://www.georss.org/georss" xmlns:geo="http://www.w3.org/2003/01/geo/wgs84_pos#" xmlns:media="http://search.yahoo.com/mrss/"
	>

<channel>
	<title>رضوان عطا کا بلاگ  Rizwan Atta&#039;s</title>
	<atom:link href="http://rizwanatta.wordpress.com/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>http://rizwanatta.wordpress.com</link>
	<description>مادی تشریح [Lefty cursor!]</description>
	<lastBuildDate>Fri, 20 Jan 2012 08:39:32 +0000</lastBuildDate>
	<language>ur</language>
	<sy:updatePeriod>hourly</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>1</sy:updateFrequency>
	<generator>http://wordpress.com/</generator>
<cloud domain='rizwanatta.wordpress.com' port='80' path='/?rsscloud=notify' registerProcedure='' protocol='http-post' />
<image>
		<url>http://1.gravatar.com/blavatar/17a4a4c3a5320feee562a29a421d99f9?s=96&#038;d=http%3A%2F%2Fs2.wp.com%2Fi%2Fbuttonw-com.png</url>
		<title>رضوان عطا کا بلاگ  Rizwan Atta&#039;s</title>
		<link>http://rizwanatta.wordpress.com</link>
	</image>
	<atom:link rel="search" type="application/opensearchdescription+xml" href="http://rizwanatta.wordpress.com/osd.xml" title="رضوان عطا کا بلاگ  Rizwan Atta&#039;s" />
	<atom:link rel='hub' href='http://rizwanatta.wordpress.com/?pushpress=hub'/>
		<item>
		<title>نیٹو بمقابلہ پاکستان</title>
		<link>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/12/09/%d9%86%db%8c%d9%b9%d9%88-%d8%a8%d9%85%d9%82%d8%a7%d8%a8%d9%84%db%81-%d9%be%d8%a7%da%a9%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86/</link>
		<comments>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/12/09/%d9%86%db%8c%d9%b9%d9%88-%d8%a8%d9%85%d9%82%d8%a7%d8%a8%d9%84%db%81-%d9%be%d8%a7%da%a9%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86/#comments</comments>
		<pubDate>Fri, 09 Dec 2011 11:05:48 +0000</pubDate>
		<dc:creator>رضوان عطا</dc:creator>
				<category><![CDATA[سیاسیات]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://rizwanatta.wordpress.com/?p=378</guid>
		<description><![CDATA[نیٹو بمقابلہ پاکستان تحریر: طارق علی افغان سرحد کے قریب واقع پاکستانی چیک پوسٹ پر نیٹو کا حملہ، جس میں بروز ہفتہ24 فوجی مارے گئے، لازماً جان بوجھ کر کیا گیا۔ نیٹو کمانڈروں کو بہت پہلے پاکستانی فوج کی طرف سے وہ نقشے مہیا کر دیے گئے تھے جن پر ان چیک پوائنٹس کی نشان [...]<img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=rizwanatta.wordpress.com&amp;blog=2965118&amp;post=378&amp;subd=rizwanatta&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">نیٹو بمقابلہ پاکستان</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">تحریر</span></span><span style="font-size:large;">: </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">طارق علی</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">افغان سرحد کے قریب واقع پاکستانی چیک پوسٹ پر نیٹو کا حملہ، جس میں بروز ہفتہ</span></span><span style="font-size:large;">24 </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فوجی مارے گئے، لازماً جان بوجھ کر کیا گیا۔ نیٹو کمانڈروں کو بہت پہلے پاکستانی فوج کی طرف سے وہ نقشے مہیا کر دیے گئے تھے جن پر ان چیک پوائنٹس کی نشان دہی کی گئی تھی۔ وہ جانتے تھے کہ ہدف فوجی چیک پوسٹ ہے۔ یہ وضاحت کہ ان پر پہلے فائرنگ کی گئی کھوکھلی ہے اور اسلام آباد نے اس کی سختی سے تردید کی ہے۔ اس سے قبل اس نوع کے حملوں کو ’حادثہ‘ قرار دے دیا جاتا تھا اور معافی مانگ لی جاتی تھی، جو مل بھی جاتی تھی لیکن اس بار معاملہ زیادہ سنجیدہ دکھائی دیتا ہے۔ پاکستانی ذرائع ابلاغ کے مطابق ’خود مختاری کی خلاف ورزی‘ کے دیگر واقعات کے فوری بعد یہ ہوا ہے، لیکن پاکستان کی خودمختاری اک افسانہ ہے۔ فوج کی اعلیٰ قیادت اور ملک کے سیاسی رہنما کئی دہائیاں قبل اپنی خود مختاری سے بخوشی دست بردار ہوچکے ہیں۔ اب اس کی کھلے عام اور ظالمانہ خلاف ورزی حقیقی تشویش کا سبب ہے۔ <span id="more-378"></span><br />
</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جواب میں پاکستان نے افغانستان جانے والے نیٹو کا نوائے </span></span><span style="font-size:large;">(</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جن کا </span></span><span style="font-size:large;">49 </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد پاکستان سے گزرتا ہے</span></span><span style="font-size:large;">) </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">روک دیے ہیں اور امریکا سے کہا ہے کہ وہ شمسی ائیر بیس خالی کردے جو انہوں نے اس ملک کے حکمرانوں کی اجازت سے افغانستان اور پاکستان دونوں میں ڈرون حملوں کے لیے قائم کیا تھا۔ اس سلسلہ میں اسلام آباد کو سترپوشی کی اجازت دی گئی تھی۔ سرکاری دستاویزات میں بیس متحدہ عرب امارات، جس کی ’خود مختاری‘ پاکستان سے بھی زیادہ لچکدار ہے، کو پٹے پر دی گئی ہے۔ حملے کا محرک ابھی تک ایک بھید ہے لیکن اس کے اثرات نہیں۔ یہ فوج کے اندر مزید تقسیم پیدا کرے گا، زرپرست زرداری حکومت کو مزید کمزور کرے گا، مذہبی انتہا پسندوں کو مضبوط کرے گا اور پاکستان میں امریکا کے خلاف پہلے سے بھی زیادہ نفرت پیدا کرے گا۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">تو پھر ایسا کیوں کیا گیا؟ کیا اس سے اشتعال پیدا کرنا مقصود تھا؟ کیا اوباما انتظامیہ پہلے سے زخم خوردہ ملک میں خانہ جنگی کرانا چاہتی ہے؟ اسلام آباد میں بعض تبصرہ نگار ایسے دلائل دے رہے ہیں مگر اس کا امکان بہت ہی کم ہے کہ نیٹو افواج پاکستان پر قبضہ کر لیں۔ ایسے نامعقول اقدام کی تائید میں کسی سامراجی مفاد کے حوالے سے دلائل لانا مشکل ہوگا۔ شاید یہ محض اَدلے کا بدلہ تھا تاکہ پاکستانی فوج کو کابل کے ’گرین زون‘ میں چند ماہ قبل امریکی سفارت خانے اور نیٹو ہیڈکوارٹر پر حملے کے لیے حقانی نیٹ ورک کی ترسیل پر سزا دی جا سکے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">نیٹو حملہ ایک اور ستم کے ساتھ ہوا۔ زرداری اور ان کی مرحوم شریک حیات کے واشنگٹن میں سودا فروش، حسین حقانی کو، جن کے </span></span><span style="font-size:large;">1970</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ءکی دہائی سے امریکی خفیہ اداروں سے تعلقات نے انہیں مفید ثالث بنادیا تھا اور جنہیں زرداری نے واشنگٹن میں امریکا کا سفیر مقرر کیا تھا، استعفیٰ دینے پر مجبور کر دیا گیا۔حقانی، جنہیں بسا اوقات پاکستان میں امریکی سفیر کہا جاتا ہے، بظاہر رنگے ہاتھوں پکڑے گئے ہیں۔ انہوں نے منصور اعجاز، جو ایک ارب پتی شخص اور امریکی دفاعی اسٹیبلشمنٹ کے قریب ہے، سے کہا کہ وہ ایڈمرل مائیک مولن تک ایک پیغام پہنچائے جس میں پاکستانی فوج کے خلاف مدد کی درخواست کی گئی تھی اور بدلے میں حقانی نیٹ ورک اور آئی ایس آئی کو توڑنے اور تمام امریکی احکامات ماننے کی پیشکش کی گئی تھی۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">مولن نے پہلے تو ایسے کسی پیغام کی وصولی کی تردید کی۔ علاوہ ازیں ایک عسکری معائنے نے اس تردید سے اختلاف کیا۔ بعدازاں مولن نے اپنی کہانی کو بدلا اور یہ پیغام دیا کہ وصولی ہوئی مگر اسے نظرانداز کر دیا گیا۔ جب آئی ایس آئی نے ’غداری کے ارتکاب‘ کو دریافت کیا تو حقانی نے یہ کہنے کے بجائے کہ وہ زرداری کے احکامات پر عمل درآمد کر رہا تھا، سارے قصے ہی کو رد کر دیا۔ اس کی بدقسمتی کہ آئی ایس آئی کے سربراہ جنرل پاشا نے منصور اعجاز سے ملاقات کی اور نتیجتاً انہیں بلیک بیری پیغامات و ہدایات مل گئے۔ استعفے کے سوا حقانی کے پاس کوئی راستہ نہیں تھا۔ اس کے خلاف مقدمے اور اسے پھانسی دینے کے مطالبے </span></span><span style="font-size:large;">(</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جب فوج ملوث ہو جائے تو یہ دونوں ساتھ ساتھ ہوتے ہیں</span></span><span style="font-size:large;">) </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اُگنے لگے۔ زرداری اپنے آدمی کے ساتھ کھڑے ہےں۔ فوج اس آدمی کا سر چاہتی ہے اور اب نیٹو بکھیڑے میں داخل ہو گئی ہے۔ کہانی ابھی ختم نہیں ہوئی۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">مترجم</span></span><span style="font-size:large;">: </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">رضوان عطا</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">بشکریہ</span></span><span style="font-size:large;">: </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;"><a style="font-size:large;" title="counterpunch" href="http://www.counterpunch.org/2011/11/28/nato-vs-pakistan/">کاؤنٹرپنچ ڈاٹ کام</a></span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اشاعت</span></span><span style="font-size:large;">: </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ہفت روزہ ہم شہری ۹ دسمبر ۲۰۱۱ء</span></span></p>
<br />  <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gocomments/rizwanatta.wordpress.com/378/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/comments/rizwanatta.wordpress.com/378/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godelicious/rizwanatta.wordpress.com/378/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/delicious/rizwanatta.wordpress.com/378/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gofacebook/rizwanatta.wordpress.com/378/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/facebook/rizwanatta.wordpress.com/378/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gotwitter/rizwanatta.wordpress.com/378/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/twitter/rizwanatta.wordpress.com/378/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gostumble/rizwanatta.wordpress.com/378/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/stumble/rizwanatta.wordpress.com/378/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godigg/rizwanatta.wordpress.com/378/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/digg/rizwanatta.wordpress.com/378/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/goreddit/rizwanatta.wordpress.com/378/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/reddit/rizwanatta.wordpress.com/378/" /></a> <img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=rizwanatta.wordpress.com&amp;blog=2965118&amp;post=378&amp;subd=rizwanatta&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/12/09/%d9%86%db%8c%d9%b9%d9%88-%d8%a8%d9%85%d9%82%d8%a7%d8%a8%d9%84%db%81-%d9%be%d8%a7%da%a9%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
	
		<media:content url="http://1.gravatar.com/avatar/7811763ba9f518d8e067d48a0f6d8bab?s=96&#38;d=identicon&#38;r=G" medium="image">
			<media:title type="html">rizwanatta</media:title>
		</media:content>
	</item>
		<item>
		<title>یاد آنے کے بعد</title>
		<link>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/12/07/%db%8c%d8%a7%d8%af-%d8%a2%d9%86%db%92-%da%a9%db%92-%d8%a8%d8%b9%d8%af/</link>
		<comments>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/12/07/%db%8c%d8%a7%d8%af-%d8%a2%d9%86%db%92-%da%a9%db%92-%d8%a8%d8%b9%d8%af/#comments</comments>
		<pubDate>Wed, 07 Dec 2011 09:35:01 +0000</pubDate>
		<dc:creator>رضوان عطا</dc:creator>
				<category><![CDATA[میری شاعری]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://rizwanatta.wordpress.com/?p=367</guid>
		<description><![CDATA[یاد آنے کے بعد سالوں بعد تمھاری بہت یاد آنے کے بعد معلوم ہوا ہے سالوں پہلے جمع ہونے والے تمھارے پیار کا اک حصہ میں نے اُسے دے دیا ہے، جو اَب مرے ساتھ ہے ۔۔۔ زندگی اور جھیل کا شفاف پانی اگر ٹھہر جائے تو گدلا اور بدبو دار ہو سکتا ہے تم [...]<img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=rizwanatta.wordpress.com&amp;blog=2965118&amp;post=367&amp;subd=rizwanatta&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p dir="RTL" align="CENTER"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">یاد آنے کے بعد</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سالوں بعد تمھاری بہت یاد آنے کے بعد معلوم ہوا ہے</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سالوں پہلے جمع ہونے والے تمھارے پیار کا اک حصہ</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">میں نے اُسے دے دیا ہے، جو اَب مرے ساتھ ہے</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">۔۔۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">زندگی اور جھیل کا شفاف پانی اگر ٹھہر جائے</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">تو گدلا اور بدبو دار ہو سکتا ہے</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">تم سمجھتی ہو نا اس بات کو</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">بہاؤ کا رستہ بنا دیا ہے</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">۔۔۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سالوں بعد تمھاری بہت یاد آنے کے بعد معلوم ہوا ہے</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اندر اک تقسیم ہوئی ہے، احد کا رشتہ ٹوٹ چکا ہے</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">۔۔۔<span id="more-367"></span></span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">تم پیار لینے نہیں آئی تھی</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">میں پہنچا نہ پایا تھا</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">دبے اور گھرے ہوئے تھے </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">۔۔۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اور اب تو تم لینا ہی نہ چاہو گی</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">یہ سوچ کر کہ وقت گزر چکا ہے</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">دائرے اطراف نے جو کھینچے تھے</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اور بھی گہرے ہو چکے ہیں</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">۔۔۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">واقعی بہت وقت گزر چکا ہے</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">تم مجھے مڑ کر نہیں دیکھو گی اب</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">چپکے سے کبھی دیکھا ہو شاید، نہیں معلوم</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سالوں پہلے تم نے دائروں سے لمحے بھر کے لیے</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">نکل کر،اک موڑ پہ مڑ کر، دیکھا تھا</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">صرف اک بار</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">۔۔۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">تب ان دائروں سے نکلنے کا وقت نہیں گزرا تھا، شاید</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اب ہمارے اپنے اپنے دائرے ہیں، گہرے</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اک دائرہ تمھارا بھی ہے، میرے اندر</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سالوں بعد اس دائرے پر نظر پڑی ہے</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">۔۔۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">تم جس کے دائرے میں بھیجی گئی ہو</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">نہیں معلوم تمہیں دیکھتے ہی </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اس کا دل ویسے ہی دھڑکتا ہو گا جیسے میرا</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">آنکھوں میں چمک آتی بھی ہوگی</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">انتظار کرنا جانتا بھی ہوگا</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">۔۔۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">انہونی ہو بھی سکتی ہے، لیکن</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">نہ جانے کیوں، لگتا یہی ہے</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ایسی کوئی بات نہ ہوگی</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اُسے سدھانے کے لیے </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">وہی لوگ جتے ہوں گے، جنہوں نے</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">نہ جانے کون سی چمک کے عوض تمہیں لکیر کے اُس پار بھیجا</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">۔۔۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">یا پھر تم نے اپنی تھکن کو</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">دور اندیشی کا نام دے کر</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">بچوں پر توجہ مرکوز کر لی ہوگی</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اعتماد کی بناوٹ کرلی ہو گی </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">خوابوں کی شہادت کرلی ہوگی</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اپنے دائرے کی تخلیق کر لی ہوگی</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">بہاؤ کا رستہ بنالیا ہوگا</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">۔۔۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سالوں بعد، لگتا یہی ہے</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">رضوان عطا</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">۶ دسمبر ۲۰۱۱ء</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-size:large;">[</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">پہلی نثری نظم</span></span><span style="font-size:large;">]</span></p>
<br />  <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gocomments/rizwanatta.wordpress.com/367/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/comments/rizwanatta.wordpress.com/367/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godelicious/rizwanatta.wordpress.com/367/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/delicious/rizwanatta.wordpress.com/367/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gofacebook/rizwanatta.wordpress.com/367/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/facebook/rizwanatta.wordpress.com/367/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gotwitter/rizwanatta.wordpress.com/367/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/twitter/rizwanatta.wordpress.com/367/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gostumble/rizwanatta.wordpress.com/367/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/stumble/rizwanatta.wordpress.com/367/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godigg/rizwanatta.wordpress.com/367/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/digg/rizwanatta.wordpress.com/367/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/goreddit/rizwanatta.wordpress.com/367/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/reddit/rizwanatta.wordpress.com/367/" /></a> <img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=rizwanatta.wordpress.com&amp;blog=2965118&amp;post=367&amp;subd=rizwanatta&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/12/07/%db%8c%d8%a7%d8%af-%d8%a2%d9%86%db%92-%da%a9%db%92-%d8%a8%d8%b9%d8%af/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
	
		<media:content url="http://1.gravatar.com/avatar/7811763ba9f518d8e067d48a0f6d8bab?s=96&#38;d=identicon&#38;r=G" medium="image">
			<media:title type="html">rizwanatta</media:title>
		</media:content>
	</item>
		<item>
		<title>ہمیں ایک انقلابی جماعت کی ضرورت کیوں ہے؟</title>
		<link>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/12/04/%db%81%d9%85%db%8c%da%ba-%d8%a7%db%8c%da%a9-%d8%a7%d9%86%d9%82%d9%84%d8%a7%d8%a8%db%8c-%d8%ac%d9%85%d8%a7%d8%b9%d8%aa-%da%a9%db%8c-%d8%b6%d8%b1%d9%88%d8%b1%d8%aa-%da%a9%db%8c%d9%88%da%ba-%db%81%db%92/</link>
		<comments>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/12/04/%db%81%d9%85%db%8c%da%ba-%d8%a7%db%8c%da%a9-%d8%a7%d9%86%d9%82%d9%84%d8%a7%d8%a8%db%8c-%d8%ac%d9%85%d8%a7%d8%b9%d8%aa-%da%a9%db%8c-%d8%b6%d8%b1%d9%88%d8%b1%d8%aa-%da%a9%db%8c%d9%88%da%ba-%db%81%db%92/#comments</comments>
		<pubDate>Sun, 04 Dec 2011 14:14:03 +0000</pubDate>
		<dc:creator>رضوان عطا</dc:creator>
				<category><![CDATA[مارکسیت]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://rizwanatta.wordpress.com/?p=361</guid>
		<description><![CDATA[ہمیں ایک انقلابی جماعت کی ضرورت کیوں ہے؟ تحریر: ٹونی کلف مزدور طبقے میں ناہموار شعور ہمیں انقلابی جماعت (پارٹی)کی ضرورت کیوں ہے؟ اس کی بنیادی وجہ وہ دو بیانات ہیں جو(کارل) مارکس نے دیے۔ اس نے کہا ”مزدور طبقے کی آزادی اس کے عمل سے ہے۔“ اسی کے ساتھ اس نے کہا کہ ”ہر [...]<img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=rizwanatta.wordpress.com&amp;blog=2965118&amp;post=361&amp;subd=rizwanatta&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p dir="RTL" align="CENTER"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;"><span style="font-size:x-large;">ہمیں ایک انقلابی جماعت کی ضرورت کیوں ہے؟</span></span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">تحریر</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">: </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ٹونی کلف</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;"><br style="font-size:large;" /></span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;"><span style="font-size:x-large;">مزدور طبقے میں ناہموار شعور</span></span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ہمیں انقلابی جماعت </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">پارٹی</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">)</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کی ضرورت کیوں ہے؟ اس کی بنیادی وجہ وہ دو بیانات ہیں جو</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کارل</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">مارکس نے دیے۔ اس نے کہا ”مزدور طبقے کی آزادی اس کے عمل سے ہے۔“ اسی کے ساتھ اس نے کہا کہ ”ہر سماج میں غالب نظریات حکمران طبقے کے نظریات ہوتے ہیں۔“</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ان دو بیانات کے درمیان تضاد ہے۔ لیکن یہ تضاد مارکس کے سَر میں نہیں۔ اس کا وجود حقیقت میں ہے۔ اگر ان میں سے کوئی ایک بیان درست ہوتا تو انقلابی جماعت بنانے کی کوئی ضرورت نہ ہوتی۔ اگر مزدور طبقے کی آزادی اس کے عمل سے ہے، اور بس، تو سچی بات یہ ہے کہ ہمیں سوشل ازم کے لیے جدوجہد کرنے کی ضرورت نہیں۔۔۔ بس ہاتھ پر ہاتھ رکھیں اور مسکرائیں۔ مزدور خود ہی اپنے آپ کو آزاد کرا لیں گے</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">! </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">دوسری طرف اگر ”ہر سماج میں غالب نظریات حکمران طبقے کے نظریات ہوتے ہیں“اور بس، تو مزدور ہمیشہ حکمرانوں کے نظریات کو مانتے۔ پھر ہم ہاتھ پر ہاتھ رکھ کر بیٹھتے اور آنسو بہاتے کیونکہ کچھ کیا ہی نہیں جا سکتا۔ <span id="more-361"></span><br />
</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">حقیقت یہ ہے کہ دونوں بیان درست ہیں۔ طبقاتی جدوجہد ہمیشہ اپنا اظہار نہ صرف مزدور اور سرمایہ دار کے درمیان تنازعے کی صورت میں کرتی ہے، بلکہ خود مزدور طبقے کے بیچ بھی۔ ہڑتالی قطار </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">پِکٹ لائن </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">میں ایسا نہیں ہوتا کہ مزدور سرمایہ دار کو کام کرنے کی کوشش کرنے سے روک رہے ہوتے ہیں۔ سرمایہ داروں نے اپنی زندگی میں کبھی کام نہیں کیا ہوتا، اس لیے وہ ہڑتال کے دوران کام نہیں کریں گے۔ہڑتالی قطار میں ہوتا یہ ہے کہ مزدوروں کا ایک گروہ مزدوروں کے دوسرے گروہ کو آجر کے مفادات پورا کرنے سے روک رہا ہوتا ہے۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اب قوتِ مزدور کا سوال، جسے مارکس پرولتاریہ کی آمریت کہتا ہے۔آپ کو پرولتاریہ کی آمریت کی ضرور ت کیوں ہو گی اگر سارا طبقہ متحد ہواور مخالفت میں صرف مختصر اقلیت ؟آپ کہہ سکتے ہیں کہ آپ لوگ گھر جاوٴ، ہم آقاوٴں سے نپٹ لیتے ہیں۔ اگر سارا مزدور طبقہ متحد ہو تو ہم ان پر اتنا تھوک سکتے ہیں کہ وہ بہہ کر بحرِاوقیانوس میں جا گریں</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">! </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">حقیقت یہ ہے کہ مزدور ایک طرف ہوں گے اور پسماندہ مزدور دوسری طرف۔ کیونکہ ”ہر سماج میں غالب نظریات حکمران طبقے کے نظریات ہوتے ہیں“۔ مزدور شعور کی مختلف سطحوں میں بٹے ہوتے ہیں۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">نہ صرف یہ بلکہ وہی مزدور اپنی کھوپڑی کے شعور میں تقسیم ہوا ہو سکتا ہے۔ وہ بہتر اجرت کے لیے لڑنے والا</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">/</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">والی مزدور ہوسکتا ہے، آقاوٴں سے نفرت کرنے والا، لیکن جب سیاہ فاموں کی بات آتی ہے تو معاملہ دوسرا ہو جاتا ہے۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">مجھے یاد ہے ہم ایک شخص، جو ایک پرنٹر اور بہت باہنر تھا، کے ساتھ ایک ہی گھر میں تھے ۔ وہ چھٹیوں پر جا رہا تھا اور میں نے پوچھا ’کیا تم کل اڑان بھر رہے ہو؟“ اس نے کہا ”نہیں،میں کل اڑان نہیں بھر سکتا، تب </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">13 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">تاریخ ہے اور جمعہ ہے</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">منحوس تاریخ شمارہوتی ہے</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">!)</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">۔ ہمیں ہفتہ کے روز تک انتظار کرنا پڑے گا۔ “ بیسویں صدی میں رہنے والے اس شخص کے پا س لگ بھگ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">1000 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سال پرانے نظریات ہیں۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;"><span style="font-size:x-large;">موقع پرستی اور فرقہ پرستی کے خلاف</span></span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">آپ ایک ایسی ہڑتالی قطار پر کھڑے ہو سکتے ہیں جہاں آپ کے پہلو میں ایک ایسا فردہے جو نسل پرستانہ رائے زنی کرتا ہے۔ آپ ان تین میں سے ایک کام کرسکتے ہیں۔ آپ کہہ سکتے ہیں، ”میں ہڑتالی قطار میں نہیں کھڑا ہو سکتا ، میں تو گھر جا رہاہوں کیونکہ وہاں نسل پرستانہ رائے دینے والا کوئی نہیں۔“یہ فرقہ پرستی ہے کیونکہ اگر ”مزدور طبقے کی آزادی اس کے عمل سے ہے“ تو مجھے اس کے ساتھ ہڑتالی قطار میں کھڑے ہونا ہوگا۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">دوسرا امکان یہ ہے کہ آپ سوال ہی کو نظرانداز کردیں۔ کوئی نسل پرستانہ رائے زنی کرتا ہے اور آپ ایسے ظاہر کرتے ہیں جیسے کہ آپ نے سنا ہی نہیں اور کہتے ہیں ”آج موسم خاصا اچھا ہے</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">!“ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">یہ موقع پرستی ہے۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">تیسرا اندازِ خیال یہ ہے کہ آپ نسل پرستی کے خلاف اس شخص کو دلائل دیتے ہیں، حکمران طبقے کے غالب نظریات کے خلاف۔آپ بار بار دلائل دیتے ہیں۔ اگر آپ اسے قائل کر لیتے ہیں تو بہت خوب۔ لیکن اگر آپ یہ نہیں بھی کرپاتے پھر بھی جب غیر ہڑتالیوں کی لاری آتی ہے آپ غیر ہڑتالیوں کو روکنے کے لیے ہاتھوں کی زنجیر بنالیتے ہیں کیونکہ ”مزدور طبقے کی آزادی مزدور طبقے کے عمل سے ہے۔ “</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;"><span style="font-size:x-large;">انقلابی جماعت</span></span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;"><span style="font-size:x-large;">: </span></span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;"><span style="font-size:x-large;">مزدور طبقے کی درس گاہ</span></span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اپنے انقلاب سے </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">20 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سال قبل تک بورژوازی کی کوئی انقلابی جماعت نہیں تھی۔ فرانس میں جیکوبنز </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">انقلابِ فرانس کے رہنما</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">) 1789</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ء سے قبل وجود نہیں رکھتے تھے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ہمیں انقلاب سے </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">20</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">، </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">30 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">یا </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">50 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سال قبل ابتدا کرنے کی کیوں ضرورت ہے؟ہمیں ایک انقلابی جماعت کی ضرورت پر بات کی ابتدا کرنا ہوگی جو مزدور طبقے کی جدوجہد میں، انقلاب میں رہنمائی کرسکے۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جیکوبنز خود انقلاب کے عمل کے دوران تشکیل پائے۔ کیوں؟ کیونکہ جب آپ سرمایہ دار اور اشراف </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">نوبیلیٹی</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کے درمیان تعلقات کو دیکھیں تو یہ سرمایہ دار اور مزدور طبقے کے درمیان تعلقات سے مختلف ہیں۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">یہ سچ ہے کہ سرمایہ داروں نے اشراف کو اکھاڑ پھینکا اور مزدور طبقے نے سرمایہ دار کو اکھاڑ پھینکنا ہے۔ یہ سچ نہیں کہ اشراف کے پاس ساری دولت تھی اور سرمایہ دار کنگال تھے۔ قبل از انقلاب سرمایہ دار امیر تھے۔ وہ اشراف کی طرف رخ کرسکتے تھے اور کہہ سکتے تھے ”ٹھیک ہے، تمھارے پاس زمین ہے؛ ہمارے پاس پیسہ ہے، ہمارے پاس بنک ہیں۔ جب تم دیوالیہ ہوجاوٴ گے تو تم اپنے آپ کو کیسے بچاوٴ گے؟تم اپنی اعلیٰ نسبی کا ملاپ ہمارے خزانے سے کردو، میری بیٹی سے شادی کی کوشش کرلو۔“ جب ان خیالات کو پیش کرنے کی باری آئی ،”ٹھیک ہے، تمھارے پاس مذہبی پیشوا ہیں ہماری پاس پروفیسر ہیں۔ تمھارے پاس انجیل ہے․․․ ہمارے پاس انسائیکلوپیڈیا ہے۔ ساتھ آؤ ، آگے بڑھو۔“</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سرمایہ دار اشراف کے نظریات سے ذہنی طور پر آزاد تھے۔ الٹا وہ اشراف پر کہیں زیادہ اثر انداز ہوئے۔ انقلابِ فرانس کا آغاز</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">les Etats gnraux (</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">دی تھری اسٹیٹ</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">) ․․․</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اشراف، مذہبی پیشوائیت اور درمیانے طبقے کے اجلاس سے ہوا۔ جب ووٹ تک معاملہ پہنچا تو یہ اشراف اور مذہبی پیشوا ہی تھے جنہوں نے سرمایہ داروں کا ساتھ دیا، نہ کہ اس کے الٹ ہوا۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کیا ہمارا موٴقف بھی یہی ہے۔ ہم سرمایہ داروں کے پاس جا کر نہیں کہہ سکتے کہ ”ٹھیک ہے، تمھارے پاس فورڈ ، جنرل موٹرز اور آئی سی آئی ہے اور ہمارے پاس ایک جوڑا جوتے ہیں۔“ جہاں تک نظریات کا تعلق ہے تو میں نہیں جانتا کہ کتنے سرمایہ دار ’سوشلسٹ ورکر‘ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سوشلسٹ ورکرز پارٹی، برطانیہ کا ہفت روزہ</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سے متاثر ہیں۔ لاکھوں مزدور ’سن‘ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سرمایہ داروں کا نمائندہ اخبار</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">)</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سے متاثر ہیں</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">! </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">بورژوازی کی انقلابی جماعت انقلاب کے عمل کے دوران سامنے آسکتی ہے۔ انہیں تیاری کی ضرورت نہیں تھی،وہ بااعتماد تھے۔ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">14 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جولائی </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">1789</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ء کو کیا ہوا۔ جیکوبنز کے رہنما رابس پیئر</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(Robesbierre) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">نے مشورہ دیا کہ لوئس</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">XVI </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کا مجسمہ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">Bastile </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کے مقام پر بناتے ہیں۔وہ نہیں جانتا تھا کہ تین سال بعد وہ لوئس</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">XVI </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کا سر اڑا دے گا۔ جیکوبنز کا نام کہاں سے آیا؟یہ اس خانقاہ سے آیا جہاں وہ ملے تھے۔ اگر انہیں معلوم ہوتا کہ چار سال بعد انہوں نے چرچ کی زمین ضبط کرنی ہے تو وہ اپنا نام خانقاہ سے منسوب نہ کرتے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">وہ آزاد تھے، وہ مضبوط تھے، وہ معاملات سے نپٹ سکتے تھے۔ ہماری صورتِ حال بالکل مختلف ہے۔ ہم ایک مظلوم طبقے سے تعلق رکھتے ہیں اور سماج کو چلانے کے تجربے کی کمی کا شکار ہیں، کیونکہ سرمایہ دار نہ صرف مادی ذرائع پیداوار کے مالک ہوتے ہیں بلکہ ذہنی ذرائع پیداوار کے بھی۔اسی لیے ہمیں جماعت کی ضرورت ہوتی ہے․․․ جماعت مزدور طبقے کی درس گاہ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">یونیورسٹی</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ہے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">مارکس ’کمیونسٹ مینی فیسٹو‘ میں کہتا ہے کہ کمیونسٹ مزدور طبقے کے بین الاقوامی اور تاریخی تجربے سے عمومی نتائج اخذ کرتے ہیں۔ دوسرے لفظوں میں آپ صرف اپنے تجربے سے نہیں سیکھتے۔ میرا اپنا تجربہ بہت کم ہے۔ ہم میں سے ہر ایک کا شاندار مختصر تجربہ ہو سکتا ہے۔ آپ کو اسے عمومی بنانا ہے اور ایسا کرنے کے لیے آپ کو ایک ایسی تنظیم کی ضرورت ہے جو ایسا کرے۔ میں ذاتی طور پیرس کمیون کے بارے میں نہیں جان سکتا ۔ میں وہاں نہیں تھا۔ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">1871</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ء میں مَیں کم سن تھا</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">! </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سو آپ کو کوئی چاہیے جو آپ کو معلومات دے۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اس لیے ٹراٹسکی نے لکھا کہ انقلابی جماعت مزدور طبقے کا حافظہ ہوتی ہے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">تین طرح کی مزدور جماعتیں</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">مزدور جماعتیں تین طرح کی ہوتی ہیں</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">: </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">انقلابی، اصلاح پسند اور وسطی </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سنٹرسٹ</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">)</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">۔ کمیونسٹ مینی فیسٹو میں انقلابی جماعت کی ماہیت</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">نیچر</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ان الفاظ میں بیان کی گئی ہے</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">: </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کمیونسٹوں کا امتیاز مزدور طبقے کی دوسری پارٹیوں سے صرف یہ ہے کہ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(1) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">مختلف ملکوں کے پرولتاریہ کی قومی جدو جہدوں میں وہ ، قوم کی تخصیص کیے بنا، پورے پرولتاریہ کے مشترک مفادات کی نشان دہی کرتے ہیں اورانہیں سامنے لاتے ہیں۔ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(2) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">بورژوا طبقے کے خلاف مزدورطبقے کی جدوجہد کواپنی نشوونما کے جن مرحلوں سے گزرنا پڑتا ہے ان میں وہ ہمیشہ اور ہر جگہ پوری تحریک کے مفاد کی ترجمانی کرتے ہیں۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">چنانچہ ایک طرف، عملاً، کمیونسٹ ہر ملک کی مزدور پارٹیوں میں سب سے پیش قدم اور ثابت قدم دستہ ہیں، وہ دستہ جو ہمیشہ اوروں کو آگے بڑھاتا چلتا ہے؛ دوسری طرف، نظریاتی طور پر، عام مزدوروں پر ان کو فوقیت یہ ہے کہ وہ مزدور تحریک کا آگے بڑھنے کا راستہ، حالات، اور حتمی عام نتائج کو صاف طور پر سمجھتے ہیں ۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">دوسری طرح کی مزدور جماعتیں اصلاح پسند ہوتی ہیں۔ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">1920</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ء میں ہونے والی ’کمیونسٹ انٹرنیشنل‘ کی دوسری کانگرس کے دوران لینن نے لیبرپارٹی </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">برطانیہ</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">)</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کی تعریف بطور ”سرمایہ دار مزدور جماعت“ کی۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اس نے اسے سرمایہ دار کہا کیوں کہ لیبر پارٹی کی سیاست سرمایہ داری سے رشتہ نہیں توڑتی۔ اس نے اسے مزدور جماعت کیوں کہا؟ اس لیے نہیں کہ مزدور اسے ووٹ دیتے ہیں؟ اُس وقت زیادہ تر مزدور کنزرویٹو پارٹی کو ووٹ دیتے تھے؛ اور کنزرویٹو پارٹی بلاشبہ سرمایہ دارجماعت تھی۔ لینن نے لیبر پارٹی کو مزدور جماعت اس لیے کہا کیونکہ اس نے سرمایہ داری سے تحفظ کے لیے مزدوروں کی امنگوں کا اظہار کیا۔جب کوئی ٹیلی ویژن پر لیبر پارٹی کی کانفرنس دیکھتا ہے تو یہ واضح ہو جاتا ہے کہ لیبر پارٹی کے اراکین ٹوری </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کنزرویٹو</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">پارٹی سے مختلف خواہشات کا اظہار کرتے ہیں۔ ٹوری پارٹی کی کانفرنس میں تالیاں اس وقت بجتی ہیں جب مقررین ٹریڈ یونینسٹوں اور سیاہ فاموں پر چڑھائی کرتے ہیں، اور فوج، پولیس وغیرہ کی تعریف کرتے ہیں۔ لیبر پارٹی کی کانفرنس میں تالیاں اس وقت بجتی ہیں جب مقرر صحت کی بہتر سہولیات، بہتر تعلیم، رہائش وغیرہ کی ضرورت بیان کرتے ہیں۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">انقلابی اور اصلاح پسند پارٹی کے درمیان ایک تیسری طرح کی جماعت ہوتی ہے، یہ ہیں وسطی جماعتیں۔ان کی بنیادی خصوصیت پیوند لگانا ہے۔ یہ نہ اِس طرف ہوتی ہیں، نہ اُس طرف ۔ ایک سے دوسری طرف جھولتی ہوئی۔ ایک گھوڑے سے مزید گھوڑے پیدا ہوتے ہیں اور گدھے سے مزید گدھے۔ جب گھوڑا اور گدھا ملاپ کرتے ہیں تو خچر پیدا ہوتا ہے۔ خچر سے کچھ پیدا نہیں ہوتا، یہ بانجھ ہوتا ہے۔ انقلابی جماعت کے ساتھ ایک تاریخی تسلسل موجود ہے۔ اس میں اونچ نیچ آتی ہے مگر یہ جاری رہتا ہے۔ لیکن وسطیت پسندوں کے ساتھ معاملہ ایسا نہیں۔ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">1940</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ء میں پی او یو ایم </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ورکرز پارٹی آف مارکسسٹ یونی فیکیشن</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جماعت کے سپین میں </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">40,000 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ممبران تھے۔ اب پی اویو ایم ڈو ڈو</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">پرندہ</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کی طرح ناپید ہوچکی ہے۔ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">1945</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ء کے عام انتخابات سے ’انڈی پنڈنٹ لیبر پارٹی‘ کے برطانیہ میں چار ممبر پارلیمنٹ بنے تھے۔ اب آئی ایل پی کا نام و نشان تک باقی نہیں رہا۔ جرمنی میں ’ایس اے پی ‘سے اسی طرح کی کہانی جڑی ہے جو ایسے لوگوں کا امتزاج تھی جو دائیں بازو، </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">Blandlerite </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">، کے پی ڈی </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جرمن کمیونسٹ پارٹی</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">، ایس پی ڈی کے مصلحت پسند </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">پیسیفسٹ</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">عناصر اور دیگر طرح طرح کے لوگ شامل تھے۔ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">1930</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ء میں یہ خاصی بڑی جماعت تھی۔ اب اس کا کوئی نشان باقی نہیں۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;"><span style="font-size:x-large;">ایک انقلابی مزدور طبقے کو سکھاتا اوراس سے سیکھتا ہے</span></span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ماضی کے تمام تجربات کی بنیاد پر انقلابی جماعت کو مزدور طبقے کی رہنمائی کرنی ہوتی ہے۔ صحیح، جماعت مزدوروں کو پڑھاتی ہے، لیکن یہ سادہ سا سوال اٹھتا ہے </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">: ”</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">استاد کو کون پڑھاتا ہے؟“ یہ سمجھنا انتہائی اہم ہے کہ مزدور طبقہ ہمیں پڑھا سکتا ہے۔ تمام اہم نظریات خود مزدوروں سے آتے ہیں۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اگر آپ مارکس کا کمیونسٹ مینی فیسٹو پڑھیں تو وہ مزدوروں کی حکومت، یعنی پرولتاریہ کی آمریت کی بات کرتا ہے۔ پھر </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">1871</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ء میں وہ لکھتا ہے کہ مزدور پچھلے ریاستی نظام کو گرفت میں نہیں رکھ سکتے</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">: </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">انہیں اسے پاش پاش کرنا ہو گا، پچھلی مستقل فوج، بیوروکریسی، پولیس۔ہمیں اس سارے درجہ وار ڈھانچے کا قلع قمع کرنا ہو گا اور ایک نئی ریاست قائم کرنا ہوگی۔ ایک ریاست جہاں مستقل فوج یا بیوروکریسی نہ ہو، جہاں عہدے دار منتخب ہو کر آئیں، جہاں عہدے دار اسی شرح سے اجرت حاصل کریں جو مزدور کی اوسط کے برابر ہے۔ کیا اس </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">مارکس</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">نے اس کا پتا اس لیے لگا لیا کیونکہ اس نے ’برٹش میوزیم‘ میں بہت محنت کے ساتھ کام کیا؟ نہیں نہیں۔ ہوا یہ تھا کہ مزدوروں نے پیرس میں جب اقتدار پر قبضہ کیا تو یہی وہ کام تھے جو انہوں نے کیے۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">مارکس نے ان سے سیکھا۔ سٹالن اسٹ ہمیشہ یہ دعویٰ کرتے ہیں کہ لینن نے سوویت کا تصور تخلیق کیا۔ بلاشبہ سٹالن اسٹوں کے لٹریچر میں سب کچھ لینن نے تخلیق کیا</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">! </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اُن کے ہاں مذہبی درجہ بندی کا تصور ہے ۔ہمارے پاس لینن کی مراسلت ہے، اور جب</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">1905</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ء میں پیٹروگراڈ میں مزدوروں نے پہلی سوویت قائم کی تو لینن نے چار دن بعد لکھا ․․․ یہ کیا بلا ہے؟</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جدوجہد کے دوران مزدوروں کو نئی طرز کی تنظیم کی ضرورت ہوتی ہے۔ انہوں نے یہ مشکلوں سے گزر کر سیکھا ہے کہ اگر ایک کارخانے میں ہڑتالی کمیٹی ہو گی تو انقلاب کے وقت وہ موٴثر نہیں ہو گی۔ آپ کو ایسی ہڑتال کی ضرورت ہے جو تمام کارخانوں پر محیط ہو۔ اور یہی سوویت تھی</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">: </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">معاملات پر حاوی ہونے کے لیے تمام کارخانوں سے نمائندوں کا اکٹھ۔ انہوں نے ایسا کیا۔ لینن نے رہنمائی لی۔ جماعت کو طبقے سے ہمیشہ سیکھنا ہوتا ہے، سدا۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کیا جماعت ہمیشہ طبقے سے آگے بڑھی ہوتی ہے؟ جواب ہے عام طور پر انقلابی جماعت طبقے سے پیش قدم ہوتی۔ وگرنہ وہ انقلابی جماعت نہیں رہے گی۔ پس جب </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">1914</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ء آیا اور پہلی جنگِ عظیم پھوٹ پڑی تو بالشوویک طبقے سے کہیں آگے تھے۔بالشوویک جنگ کے خلاف تھے جبکہ مزدوروں کی اکثریت اس کی حامی تھی۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">پھر </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">1917</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ء آیا۔ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">1917</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ء میں آپ دیکھیں گے کہ اگست اور ستمبر میں لینن نے بار بار کہا کہ پارٹی طبقے سے پیچھے ہے، طبقہ پارٹی سے آگے ہے اور ہمیں جلد دوڑ کر طبقے کے ساتھ ہونا ہے۔ وجہ سادہ سی ہے۔ اتنے لمبے عرصے سے مزدوروں کے اعتماد میں کمی آچکی تھی سو وہ پارٹی کے پیچھے کھڑے تھے۔ صورتِ حال میں تبدیلی آئی اور وہ انتہائی تیزی سے تبدیل ہوئے۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">انقلابیوں کے ساتھ مسئلہ یہ ہے کہ ہمیں اپنی بقا کے لیے بندھے ٹکے کام کی ضرورت ہوتی ہے۔ لیکن یہ معمول آپ میں سرایت کرجاتا ہے۔ آپ یوں ہی یہ مان لیتے ہیں کہ آپ مزدور طبقے سے آگے ہیں۔ لیکن جب مزدور حرکت کرنا شروع کرتے ہیں تو آپ کو پتا چلتا ہے کہ آپ تو اتنے پیچھے ہیں</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">! </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">انقلابی جماعت کو مزدور طبقے کو جا لینا ہوگا۔ جماعت محض افراد کا گروہ نہیں ۔ اگر کہا جائے کہ وہ انقلابی ہیں اور تب سے انہیں ہر موقع پرانقلاب کی رہنمائی کرنا ہوگی۔تو یہ بکواس ہے۔ آپ کو رہنمائی کرنے کے لیے بار بار لڑنا پڑتا ہے۔ آپ کو ہر وقت سیکھنا پڑتا ہے تاکہ ہر وقت آگے بڑھ سکیں۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ایسا صرف انقلاب کے وقتوں میں نہیں ہوتا۔ آپ اپنے کام کی جگہ پر کوئی ایسا دیکھ سکتے ہیں جو گزشتہ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">20 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سال سے ایس ڈبلیو پی </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">( </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سوشلسٹ ورکرز پارٹی</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کے ساتھ ہے، ایک اچھا کامریڈ ہے، اور کوئی ایک وہ ہے جو بالکل نیا ہے، جو چند ماہ قبل شامل ہوا ہے اور جب سرگرمی کی باری آتی ہے تو </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">20 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سال پہلے شامل ہونے والے کے مقابلے میں نیا کامریڈ کہیں آگے ہوتا ہے۔آپ کو ایسی مثالیں بار بار ملیں گی۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">آپ لیڈر شپ اس طرح حاصل نہیں کرتے جس طرح بینک سے رقم۔ اگر آپ کی رقم بنک میں ہے تو آپ کو منافع ملتا ہے۔ لیڈرشپ کا معاملہ بالکل ایسا نہیں ۔ آپ کو ہر روز، ہر ماہ اپنی لیڈر شپ حاصل کرنا ہوتی ہے۔ پس انقلابیوں کو یہ شمار کرنا ہے کہ انہوں نے پچھلے ہفتے کیاکیا ، اس ہفتے وہ کیا کررہے ہیں اور اگلے ہفتے وہ کیا کریں گے۔ آپ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">100 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سال کے کُل تجربات سے سیکھ سکتے ہیں مگر اہم چیز یہ ہے کہ آپ اس ہفتے کیا کررہے ہیں۔ آپ کو لیڈر شپ کے لیے جدوجہد کرنا ہوگی۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;"><span style="font-size:x-large;">اصلاح پسند جماعتوں کے ممبران غیر متحرک اور صلح جو ہوتے ہیں</span></span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">چونکہ اصلاح پسند جماعت زیادہ سے زیادہ ووٹ حاصل کرنا چاہتی ہے اس لیے وہ کم سے کم منسوب ہونے کی کوشش کرتی ہے۔ یہ خود کو موجود نظریات کے مطابق ڈھالتی ہے۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کیا آپ واقعی سمجھتے ہیں کہ لیبر </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">پارٹی</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اراکینِ پارلیمنٹ میں سے کوئی بھی ہم جنس پسند مردوں اور عورتوں پر ہونے والے جبر کے بارے میں نہیں جانتا؟ لیکن پھر بھی </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">1987</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ء کے انتخابات کے دوران پیٹریشیا ہیویٹ جو نیل کینک کی سیکریٹری ہے، نے ’سن‘ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جس کی سب نقالی کرتے ہیں</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کو اس ”دیوانے دائیں بازو“ پر </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جماعت کی</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">)</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کونسلوں کے اندر ہونے والی چڑھائی کی خفیہ خبر پہنچائی جو ہم جنس پسندوں مرد و عورت کی حمایت کرتے ہیں۔ اس نے ایسا کیوں کیا؟ کیونکہ اس نے یہ سوچا کہ مقبول ہونے کا یہ ایک ذریعہ ہے۔ میرے پا س ایک جان سٹریچے نامی شخص کا لیفلٹ ہے ۔ وہ خود کو مارکسی کہتا ہے۔ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">1929</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ء کے انتخابات میں وہ پارلیمانی نشست کے لیے کھڑا ہوا اور اس کا ایک مسئلہ تھا ․․․ وہ یہودی دکھائی دیتا تھا۔ سو اس نے ایک لیفلٹ جاری کیا جس کا عنوان تھا ’جان سٹریچے برطانوی ہے‘ اور ہر اس فرد کو عدالت میں چیلنج کرنے کا کہا جس نے اسے یہودی کہا تھا۔مجھے کہنا چاہیے کہ میں یہودی </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">دِکھتا</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ہوں اور اگر ایس ڈبلیو پی کے کسی ممبر کو یہودی کہا جاتا ہے تو وہ کہے گا کہ ” بلاشبہ میں ایک یہودی ہوں۔ مجھے اس پر فخر ہے۔“ آپ اس سے انکار نہیں کریں گے۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">لیکن اگرآپ زیادہ تعداد چاہتے ہیں تو آپ کو موجود نظریات سے صُلح کرنی ہوگی۔ اصلاح پسند جماعتیں اس لیے بڑی جماعتیں ہیں مگر یہ انتہائی غیر متحرک ہیں، مثال کے طور پر ایک کتاب ہے ’لیبر کی بنیادیں‘ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(Labour&#8217;s grassroots) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جس میں عمر کی ترکیب دی گئی ہے۔ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">1984</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ء میں ’لیبر پارٹی ینگ سوشلسٹس‘ کی </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">573 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">شاخیں تھیں مگر</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">1990</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ء میں صرف </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">15</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">۔ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">66 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سال اور اس سے زیادہ عمر کے ممبران کی تعداد </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">25 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سال او راس سے کم عمر ممبران سے تین گنا زیادہ تھی۔ لیبر پارٹی کے ممبران سے پوچھا گیا کہ وہ ایک ماہ میں لیبر </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جماعت</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کی سرگرمیوں کے لیے کتنا وقت وقف کرتے ہیں</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">: 50 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد نے کہا کوئی نہیں، </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">30 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد نے کہا ایک ماہ میں پانچ گھنٹے یعنی ایک ہفتے میں ایک گھنٹہ، اور صرف </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">10 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد نے کہا کہ پانچ سے </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">10 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">گھنٹوں کے درمیان وقت۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">انتہائی غیر متحرک ․․․یہ ہے لیبر پارٹی کی ماہیت۔ اسی سکے کا دوسرا رخ بیوروکریٹک کنٹرول ہے۔ بیوروکریٹوں کا جماعت پر غلبہ ہے۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">پھر ایک فرقہ ہوتا ہے۔ اس کے ممبران بالکل صاف کہتے ہیں، ”ہم صرف ان لوگوں کے ساتھ مارچ کر سکتے ہیں جو ہم سے متفق ہوں۔ ہم صرف ان لوگوں کی فکر کرتے ہیں جو ہم سے متفق ہیں۔“</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">انقلابی وہ ہوتے ہیں جو مزدور طبقے کے بڑے حصے سے الگ ہوتے ہیں لیکن اسی کے ساتھ مزدور طبقے کا حصہ بھی ہوتے ہیں۔ انقلابیوں کے لیے سوال یہ ہوتا ہے کہ کیسے غیر انقلابی مزدوروں سے جڑاجائے۔ان لوگوں سے کیسے جڑیں جو آپ سے </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">60 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد اتفاق نہیں کرتے اور کیسے، جدوجہد کے ذریعے، آپ اسے </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">80 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد تک لا سکتے ہیں۔ اگر آپ ایک فرقہ پرست ہیں تو کہیں گے، ”</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">40 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد پرآپ مجھسے اتفاق نہیں کرتے، مجھے آپ کی کوئی پرواہ نہیں“ اگر آپ انقلابی ہیں تو کہتے ہیں </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">60 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد پر ہمارا اتفاق ہے، چلیں اسی سے شروع کرتے ہیں اورجس</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">40 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد پرہمارا اختلاف ہے میں آپ کو اس پر دلائل دو ں گا۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">جمہوری مرکزیت</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">انقلابی جماعت کا ڈھانچہ کیسا ہو؟ ہم جمہوری مرکزیت کے بارے میں کیوں بات کرتے ہیں؟</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">آئیے پہلے یہ سمجھیں کہ ہمیں جمہوریت کی ضرورت کیوں ہے؟اگر آپ لندن سے برمنگھم جانا چاہتے ہیں تو آپ کو ایک بس اور ایک ڈرائیور کی ضرورت ہو گی۔ آپ کو جمہوری مباحثے کی ضرورت نہیں ہو گی کیونکہ یہ پہلے ہو چکا پس ہمیں ایک اچھی بس اور اچھا ڈرائیورچاہیے۔ مسئلہ یہ ہے کہ سرمایہ داری سے سوشل ازم کی طرف عبور ایسی چیز ہے جس کا ہم نے کبھی تجربہ نہیں کیا۔ ہم نا واقف ہیں۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اگر آپ ناواقف ہیں توسیکھنے کا ایک طریقہ ہے، طبقے میں جڑیں رکھتے ہوئے اور اس سے سیکھنے کے ساتھ ساتھ سکھانے کا صرف ایک طریقہ ہے۔ اگر آپ جاننا چاہتے ہیں کہ کیا شرح منافع میں کمی واقع ہو رہی ہے تو ،مارکس کے صحیح ہونے کی صورت میں، ووٹنگ کرانے کی ضرور ت نہیں</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">! </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">یہ لا یعنی ہو گا۔ یا یہ بات درست ہو گا یا غلط۔ اس بارے میں سوچیں، پڑھیں اور فیصلہ کریں۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ایسے معاملات بھی ہیں جن پر ووٹنگ ہونا ضروری ہے۔ ہر وہ چیز جس کا ہماری جدوجہد سے تعلق ہے،اس کی جانچ ہونی چاہیے۔ کیونکہ ہم تو محض نا واقف ہیں۔ کیونکہ اگر ”مزدور طبقے کی آزادی مزدور طبقے کے عمل سے ہے“ تو مزدور طبقہ اپنے تجربے سے ہمیں سکھائے گا۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;"> 1917</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ء کے’ جولائی دنوں‘ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جب پیٹروگراڈ میں مزدوروں کے اچانک مظاہرے شروع ہو گئے</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">میں جب لینن چُھپتا پھر رہا تھا اور بالشوویک پارٹی غیر قانونی ہوچکی تھی اور اس کے پریس کو کچل دیا گیا تھا، لینن ایک خوبصورت ذکر کرتا ہے۔ بالشوویکوں پر الزام عائد کیا جا رہا تھا کہ وہ جرمنوں کے ایجنٹ ہیں۔ لینن کو نہیں پتہ تھا کہ ردِعمل کی قوت کس قدر مجتمع ہو چکی ہے۔ وہ ایک مزدور کے ساتھ کھانا کھانے کا تذکرہ کرتا ہے جس کے ساتھ وہ چھپا ہوا تھا۔ مزدور اسے چپاتی دیتا ہے اور کہتا ہے، ”چپاتی اچھی ہے۔وہ، سرمایہ دار طبقہ ،ہم سے خوف زدہ ہے۔“ لینن کہتا ہے</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">: </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جس لمحے میں نے اسے سنا میں نے قوتوں کے طبقاتی تعلق کے بارے میں سمجھ لیا۔ میں جان گیا کہ مزدور سرمایہ داروں کے بارے میں کیا سوچتے ہیں کہ وہ ابھی تک ہم سے خوف زدہ ہیں، باوجود اس کے کہ ہماری حیثیت قانونی نہیں، باوجود اس کے کہ ہمیں پیٹا گیا ہے، پھر بھی ردِانقلاب کی فتح نہیں ہوئی ہے۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اگر آپ یہ جاننا چاہتے ہیں کہ مزدور بااعتماد ہیں تو آپ کو کیسے پتہ چلے گا؟آپ پریس کے ذریعے رائے دہی نہیں کراسکتے، وہ آپ کو اس کی اجازت نہیں دیتے۔ آپ ہر ایک فرد سے نہیں مل سکتے۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">آپ نیچے تک جمہوریت کے بغیر مزدور کا انقلاب نہیں لا سکتے۔ اور انقلاب ہے مزدور طبقے کو حکمران طبقہ بنانے کا نام، تاریخ میں سب سے زیادہ جمہوری نظام لانے کا نام۔سرمایہ داری ، جس میں آپ ہر پانچ سال بعد کسی کو اپنی غیر نمائندگی کے لیے چنتے ہیں، کے برخلاف ادھر قصہ بالکل مختلف ہے۔ سرمایہ داری میں آپ ممبر پارلیمنٹ چنتے ہیں، آجر نہیں۔ جمہوریت میں ہم اس پر ووٹ نہیں دیتے کہ آیا یہ ایک فیکٹری بند ہونی چاہیے۔ ہم فوجی افسروں اور ججوں کو منتخب نہیں کرتے۔ مزدوروں کی حکومت میں ہر شے مزدوروں کے کنٹرول میں ہوتی ہے۔ ہر شے مزدوروں کے اختیار میں ہوتی ہے۔ یہ جمہوریت کی انتہائی شکل ہے۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">تو اگر یہ سب درست ہے تو ہمیں مرکزیت کی ضرورت کیوں ہے؟</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اول،تجربہ ناہموار ہے، مزدوروں کے مختلف تجربات ہیں، آپ کو اس تجربے کو یکجا کرنا ہے۔ یہاں تک کہ انقلابی جماعتوں میں ممبران پر مختلف دباوٴ اثر انداز ہوتے ہیں۔ وہ عمومی حالات سے متاثر ہوتے ہیں اور مزدوروں کے اس حصے سے جن سے ان کا تعلق ہوتا ہے۔ اس قطعہ بندی </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(sectionalism) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">،اس محدود تجربے پر قابو پانے کے لیے آپ کو سارے تجربے اور اور تقسیم کو مرکزیت دینا ہوتی ہے۔ اگر آپ کا دشمن سے جوڑ نہیں تو آپ کبھی جیت نہیں سکتے۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">میں کبھی مصلحت پسند </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">پیسی فسٹ</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">نہیں رہا۔ اگر کوئی میرے اوپر چھڑی استعمال کرتا ہے تو میرے پاس اس سے بڑی چھڑی ہونی چاہیے</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">! </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">میرا نہیں خیال کہ مارکس کے ’سرمایہ‘ میں سے کوئی قول کسی پاگل کتے کو میرے اوپر حملہ کرنے سے روک سکتا ہے۔ ہمارا ہمارے دشمنوں سے جوڑ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">متشاکل تناسب</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">)</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ہونا چاہیے۔ اسی لیے مجھے اس وقت انارکسسٹوں کی سمجھ نہیں آتی جب وہ آ کر کہتے ہیں کہ انہیں ریاست کی ضرورت نہیں۔ سرمایہ داروں کے پاس ایک ریاست ہے ۔ آپ ایک مخالف ریاست کے بغیر اس ریاست کو کیسے پاش پاش کر سکتے ہیں؟</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">انارکسسٹ ہمیشہ ریاست سے انکار کرتے ہیں۔ جب ان کے پاس خاصی طاقت آئی تو وہ حکومت میں شامل ہوگئے ۔ یہی انہوں نے سپین میں خانہ جنگی کے دوران کیا جب انہوں نے حکومت میں شمولیت اختیار کر لی۔ کیوں؟ اس لیے کہ کسی شے کی مکمل نفی اس وقت تک نہیں ہوسکتی جب تک وہ پاش پاش نہ ہوجائے اور اگر آپ نے اسے پاش پاش کرنا ہے تو آپ کو اس کا متبادل لانا ہوگا۔ تبادلے کے کے لیے پاس کیا ہے؟ مزدوروں کی مسلح جمعیتیں۔ اور اسی کا نام مزدور ریاست ہے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;"><span style="font-size:x-large;">ایک کثیر تعداد انقلابی جماعت کی ضرورت</span></span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جب ہم ایسی پارٹی کی بات کررہے ہوتے ہیں جو طبقے کی رہنمائی کررہی ہو تو یہ صرف تجربے، علم اور استحکام کا سوال نہیں۔ لیڈرشپ کو لازماً مزدوروں کی زبان استعمال کرنی چاہیے۔ ان کا باطن مزدور جیسا ہو۔ آپ کو ان سے جڑنا ہوگا کیونکہ یہی لیڈشپ ہے، آپ بات کرتے ہیں اور سنتے ہیں۔ آپ صرف بات نہیں کرتے رہتے۔ آپ اس زبان میں بات کرتے ہیں جسے وہ سمجھتے ہیں۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">لیکن یہ کافی نہیں۔ ہمیں ایک بڑی جماعت کی ضرورت ہے۔ مزدور طبقے کی رہنمائی کے لیے آپ کو کثیر تعداد جماعت</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ماس پارٹی</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کی ضرورت ہے۔ ایس ڈبلیو پی دنیا میں سب سے چھوٹی کثیر تعداد جماعت ہے۔ یہ ایک ننھی سی جماعت ہے۔ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">1914</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ء میں بالشوویک پارٹی کے </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">4,000 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ممبران تھے۔ فروری </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">1917</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ء کے انقلاب کے بعد ممبران کی تعداد </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">23,000 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ہو گئی۔ اگست </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">1917</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ء میں ان کی تعداد دو لاکھ بیس ہزار تھی۔ دو لاکھ بیس ہزار سے آپ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">30 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">لاکھ پر مبنی صنعتی مزدور طبقے کی رہنمائی کرسکتے ہیں۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جرمن کمیونسٹ پارٹی کے </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">1918</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ء میں </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">4,000 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ممبران تھے۔ اگر وہ سارے کے سارے غیرمعمولی ذہین ہوتے تو بھی وہ انقلاب فتح نہیں کرسکتے تھے۔ آپ کو ایک جسیم جماعت چاہیے کیونکہ رہنمائی کرنے کے لیے آپ کو ہر کارخانے میں بنیادیں چاہئیں۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">میں نے ’جولائی دنوں‘ کا ذکر کیا تھا۔ جب لینن پر لزام لگایا گیا کہ وہ جرمن ایجنٹ ہے تو پوٹیلوف فیکٹری میں </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">30,000 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">میں سے </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">10,000 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">مزدوروں نے ہڑتال کی کہ انہیں لینن پر بھروسہ ہے۔ کیوں؟ اس لیے کہ پوٹیلوف فیکٹری میں </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">500 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">بالشوویک موجود تھے۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اگر آپ کروڑوں کی رہنمائی کرنا چاہتے ہیں تو آپ کو لاکھوں کی جماعت چاہیے۔ یہاں تک کہ’ اے این ایل جشن</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">نازی مخالف </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">)</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">میں </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">150,000</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">شریک ہوتے ہیں، یہ ایک حیرت انگیز کارِنمایاں ہے ، لیکن انقلاب کے لحاظ سے پھر بھی چھوٹا ہے۔ صرف اسی کو منظم کرنے کے لیے ہمیں ایس ڈبلیو پی کے چھے، سات یا آٹھ ہزار ممبران کی ضرورت ہوگی۔ مجھے نفرت ہوتی ہے جب لوگ سوچتے ہیں کہ مارکس ازم کسی طرح کی ذہنی مشق ہے</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">: </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ہم چیزوں کی وضاحت کرتے ہیں، ہم سمجھتے ہیں، ہم زیادہ ہوشیار ہیں۔ مارکس ازم تو عمل سے متعلق ہے اور عمل کے لیے آپ کو جسامت چاہیے۔ عمل کے لیے آپ کو قوت چاہیے۔ ہمیں ایک کثیر تعداد جماعت کی ضرورت ہے ․․․</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">5 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">لاکھ کی۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"> مترجم: رضوان عطا</p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">نوٹ</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">: </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">یہ تحریر ٹونی کلف کی کتاب <a href="http://www.marxists.org/archive/cliff/works/2000/millennium/chap02.htm">’مارکس ازم ایٹ میلینیم‘ کا باب دوم</a> ہے</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">)</span></span></p>
<br />  <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gocomments/rizwanatta.wordpress.com/361/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/comments/rizwanatta.wordpress.com/361/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godelicious/rizwanatta.wordpress.com/361/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/delicious/rizwanatta.wordpress.com/361/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gofacebook/rizwanatta.wordpress.com/361/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/facebook/rizwanatta.wordpress.com/361/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gotwitter/rizwanatta.wordpress.com/361/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/twitter/rizwanatta.wordpress.com/361/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gostumble/rizwanatta.wordpress.com/361/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/stumble/rizwanatta.wordpress.com/361/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godigg/rizwanatta.wordpress.com/361/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/digg/rizwanatta.wordpress.com/361/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/goreddit/rizwanatta.wordpress.com/361/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/reddit/rizwanatta.wordpress.com/361/" /></a> <img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=rizwanatta.wordpress.com&amp;blog=2965118&amp;post=361&amp;subd=rizwanatta&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/12/04/%db%81%d9%85%db%8c%da%ba-%d8%a7%db%8c%da%a9-%d8%a7%d9%86%d9%82%d9%84%d8%a7%d8%a8%db%8c-%d8%ac%d9%85%d8%a7%d8%b9%d8%aa-%da%a9%db%8c-%d8%b6%d8%b1%d9%88%d8%b1%d8%aa-%da%a9%db%8c%d9%88%da%ba-%db%81%db%92/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
	
		<media:content url="http://1.gravatar.com/avatar/7811763ba9f518d8e067d48a0f6d8bab?s=96&#38;d=identicon&#38;r=G" medium="image">
			<media:title type="html">rizwanatta</media:title>
		</media:content>
	</item>
		<item>
		<title>لاہور میں تحریکِ انصاف کے جلسے کا احوال</title>
		<link>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/11/16/%d9%84%d8%a7%db%81%d9%88%d8%b1-%d9%85%db%8c%da%ba-%d8%aa%d8%ad%d8%b1%db%8c%da%a9%d9%90-%d8%a7%d9%86%d8%b5%d8%a7%d9%81-%da%a9%db%92-%d8%ac%d9%84%d8%b3%db%92-%da%a9%d8%a7-%d8%a7%d8%ad%d9%88%d8%a7%d9%84/</link>
		<comments>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/11/16/%d9%84%d8%a7%db%81%d9%88%d8%b1-%d9%85%db%8c%da%ba-%d8%aa%d8%ad%d8%b1%db%8c%da%a9%d9%90-%d8%a7%d9%86%d8%b5%d8%a7%d9%81-%da%a9%db%92-%d8%ac%d9%84%d8%b3%db%92-%da%a9%d8%a7-%d8%a7%d8%ad%d9%88%d8%a7%d9%84/#comments</comments>
		<pubDate>Wed, 16 Nov 2011 10:54:49 +0000</pubDate>
		<dc:creator>رضوان عطا</dc:creator>
				<category><![CDATA[سیاسیات]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://rizwanatta.wordpress.com/?p=357</guid>
		<description><![CDATA[لاہور میں تحریکِ انصاف کے جلسے کا احوال رضوان عطا میں ایک بجے کے قریب جب لاہور کے ایک چوک سے گزرا تو دیکھا کہ چند نوجوان تحریکِ انصاف کا جھنڈا اٹھائے موٹر سائیکلوں پر جارہے ہیں۔ میں نے دل ہی دل میں سوچا کہ جلسہ تو دو بجے ہے اور ہمارے ہاں مقررہ  وقت [...]<img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=rizwanatta.wordpress.com&amp;blog=2965118&amp;post=357&amp;subd=rizwanatta&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<h2 align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">لاہور میں تحریکِ انصاف کے جلسے کا احوال</span></span></h2>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">رضوان عطا</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">میں ایک بجے کے قریب جب لاہور کے ایک چوک سے گزرا تو دیکھا کہ چند نوجوان تحریکِ انصاف کا جھنڈا اٹھائے موٹر سائیکلوں پر جارہے ہیں۔ میں نے دل ہی دل میں سوچا کہ جلسہ تو دو بجے ہے اور ہمارے ہاں مقررہ  وقت کے کئی گھنٹوں بعد جلسے شروع ہوتے ہیں تو یہ نوجوان اتنی جلدی کیوں جارہے ہیں</span></span><span style="font-size:x-large;">! </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">یہی سوچ ہی رہا تھا کی میں نے بس کی چھتوں پر اور ویگنوں کے اندر اچھلتے، نعرے لگاتے اور گپیں مارتے نوجوانوں کو دیکھا۔ محسوس ہونے لگا کہ جلسہ بڑا ہوگا۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">بائیں بازو کے بعض دوستوں کے برخلاف میں کم و بیش ایک سال سے نجی محفلوں میں یہ کہہ رہا تھا کہ لاہور </span></span><span style="font-size:x-large;">(</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">اور بہت سے دیگر علاقوں</span></span><span style="font-size:x-large;">) </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">میں لوگوں نے عمران خان کی طرف دیکھنا شروع کردیا ہے۔ وہ کیوں؟ رکشے والوں سے پوچھتا آرہا ہوں، طالب علموں سے پوچھتا آرہا ہوں، نچلے درجے کے سیاسی کارکنوں سے، دکان داروں سے ۔۔۔۔ ان کے الفاظ جو بھی ہوں جملوں کی ترتیب جیسی ہو، اخذ یہی ہوتا ہے کہ ان کی نگاہ عمران خان کی طرف ہے، مگر کس قدر؟ آج </span></span><span style="font-size:x-large;">(</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">تیس اکتوبر</span></span><span style="font-size:x-large;">) </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">ہی کو تو دیکھنا تھا۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">ایک دوست جو مینارِ پاکستان پر موجود تھا نے چار بجے کے لگ بھگ اطلاع دی کہ بیس سے پچیس ہزار لوگ پہنچ چکے ہیں، لوگوں کے آنے کا سلسلہ جاری ہے۔ کچھ دیر قبل کسی اور راستے سے آنے والے ایک صاحب نے بتایا آج بہت سے لوگ موٹر سائیکلوں، رکشوں، ویگنوں وغیرہ میں بڑی تعداد میں رواں دواں ہیں۔ میں بھی پانچ بجے کے قریب اسی جانب چل پڑا۔ <span id="more-357"></span></span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">ناصر باغ پہنچنے پہنچنے مجھے لگ پتا گیا کہ آج شہر بدلا ہوا ہے۔ بڑی تعداد رواں دواں ہے۔۔۔۔ پینٹ شرٹ </span></span><span style="font-size:x-large;">(</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">برانڈڈ اور لنڈے والی دونوں</span></span><span style="font-size:x-large;">) </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">میں اور قمیص شلوار </span></span><span style="font-size:x-large;">( </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">صاف ستھری اور میلی کچیلی دونوں</span></span><span style="font-size:x-large;">) </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">میں بھی ملبوس۔ ناصر باغ سے آگے رش کی وجہ سے جگہ جگہ ٹریفک بلاک تھی، مینارِ پاکستان تک ،شاید تین کلومیٹر کا فاصلہ، پیدل طے کرتے ہوئے چند دھکے بھی نصیب ہوئے، گاڑیوں اور لوگوں کا رش جو اتنا تھا</span></span><span style="font-size:x-large;">! </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">بچتے بچاتے یوں چل رہا تھا جیسے ۔۔۔۔ </span></span><span style="font-size:x-large;">&#8220;</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">راستہ تلاش کریں</span></span><span style="font-size:x-large;">&#8220;</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">دو دن قبل جب مسلم لیگ </span></span><span style="font-size:x-large;">(</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">ن</span></span><span style="font-size:x-large;">) </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">کی ریلی کے آخر میں میں گیا تھا، توواپس آتے پندرہ بیس لوگوں سے بات ہوئی جن میں سے دو یا تین لاہور سے تھے، باقی اردگرد سے آئے تھے اور انہیں آنے جانے کا انتظام کر کے دیا گیا تھا۔ زیادہ تر نے کہا جلسہ ٹھیک رہا، میرے اندازے کے مطابق پچیس تیس ہزار کی شرکت تھی۔ ایک سرکاری ملازم بھی ملا جس نے بتایا حاضری لگوانا تھی۔ اس کا تقابل تیس اکتوبر سے مت کریں۔ اس دن اردگرد سے تو لوگ آئے ہی تھے مگر لاہوریوں کی تعداد کا تناسب بہت زیادہ تھا، تقریباً ساٹھ ستر فیصد کی عمریں تیس سال سے کم تھیں۔ راستے میں چلتے ہوئے اور مینارِ پاکستان کے وسیع و عریض میدان میں پہنچ کر یہی دیکھا۔ کیا نظارہ ہے</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">اس میدان میں کچھ نشستوں پر بیٹھے ہیں کچھ ٹولیوں کی صورت گھوم رہے ہیں، کچھ عمران سے قبل ہونے والی تقریروں کو غور سے سن رہے ہیں اور ردِعمل کا اظہار نعروں اور شور مچا کر کررہے ہیں، اور ہاں کچھ اپنے بیوی بچوں سمیت بھی آئے ہوئے ہیں۔ گہما گہمی بھی ہے اور عمران خان کا انتظار بھی۔ کہیں کہیں نوجوان ہلڑ بازی کر رہے ہیں، کہیں قہقہے لگ رہے ہیں۔ کھاتے پیتے گھروں کے نوجوانوں کا انداز اپنا ہے۔ ایک آدھ مقام پر چرس کی بو </span></span><span style="font-size:x-large;">(</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">یا خوش بو</span></span><span style="font-size:x-large;">) </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">سونگھی جا سکتی ہے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">اردگرد اور پیچھے کے سپیکر اچانک بند ہو جاتے ہیں، پیچھے آواز کم ہونے سے کچھ لوگ آگے جانے کی کوشش کرتے ہیں، کچھ بد مزا ہوتے ہیں اور کچھ کو یاروں سے گپیں لگانے کا موقع ہاتھ آجاتا ہے۔ مینارِ پاکستان کے وسیع احاطے کے اردگرد لگے لوہے کے جالوں کے اُس پار، سڑک کنارے، بھی ہجوم ہے اور اندر جلسہ گاہ کی طرف دیکھ رہا ہے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">سوائے دخلی راستوں کے ہجوم کو کنٹرول کرنے والے موجود نہیں، شرکا یہ بندوبست خود ہی کر رہے ہیں۔ کوئی ناخوشگوار واقعہ میری نظر سے نہیں گزرا۔ ہاں ایک ہٹے کٹے نوجوان پشتوں نے اپنے سے آگے والے تھوڑے کمزور شخص کو اس بات پر زور دار دھکا دیا کہ وہ آگے والے کو کہہ رہا تھا </span></span><span style="font-size:x-large;">&#8220;</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">یار میں کیا کروں مجھے تو پیچھے سے دھکے مل رہے ہیں</span></span><span style="font-size:x-large;">&#8220;</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">۔ بہر حال اس زور دار دھکے اور گرج دار پشتو سننے کے بعد کمزور نے ہار مان لی اور یوں معاملہ </span></span><span style="font-size:x-large;">&#8220;</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">ٹھیک</span></span><span style="font-size:x-large;">&#8221; </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">ہوگیا۔ لگا یہ وہ پشتون نہیں جو لاہور مزدوری کے لیے آتا ہے اور دبا دبا رہتا ہے۔ جلسے میں پشتون موجود ہیں مگر زیادہ نہیں۔ خیبر پختون خواہ و قبائلی علاقوں سے لوگ آئے ہوئے ہیں۔ پنجاب کے دیگر علاقوں سے بھی۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">سفید بالوں والے بھی موجود ہیں لیکن خال خال، ایسے ماحول میں ان کی سنجیدگی کو بالعموم سنجیدگی سے نہیں لیا جارہا، درمیانی عمر کے لوگوں کی زیادہ تر تعداد بھی سنجیدہ ہے، اور اپنے سے بڑوں کی طرح شاید عمران خان کی تقریر کے لیے بے تاب۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">اسی دوران میں سٹیج پر مائیک سنبھالنے والا کہتا ہے کہ پرویز رشید نے کہا تھا کہ اگر مینارِ پاکستان پر پچاس ہزار بھی اکٹھے ہو گئے تو وہ سینیٹ کی سیٹ سے استعفیٰ دے دیں گے، اگر وہ پنڈال میں موجود ہیں تو میں ان سے گزارش کرتا ہوں کہ سٹیج پر تشریف لائیں۔ پنڈال سے شور اٹھتا ہے، ہو ہو کی آوازیں آتی ہیں۔ تعداد ایک لاکھ سے اوپر ہو چکی ہے۔۔۔۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">عمران خان کی سٹیج پر آمد کے اعلان کے ساتھ پھر ایک شور اٹھتا ہے اور کئی جھنڈے لہراتے ہیں۔ ہجوم کا درمیانہ اور پیچھے والا حصہ ایڑیاں اٹھانے لگتا ہے اور کئی کرسیوں پر کھڑے ہو جاتے ہیں، اونچی اور سٹیج کے قریب جگہوں کی قدرو منزلت بڑھ جاتی ہے۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">لیجیے عمران خان نے تقریر شروع کی اور ساتھ ہی پہلی وضاحت کہ لاہور سے ہم نے آغاز کیوں کیا۔ جواب قائدِ اعظم، علامہ اقبال کے حوالے دے کر۔۔۔ تحریکِ پاکستان کی ابتدا کا ذکر کرتے ہوئے۔ اسلام کو یہاں پھیلانے والے داتا گنج بخش کے حوالے سے۔ سو بقول عمران خان ایک نئے پاکستان کے لیے تحریک انصاف نے مقام کے تعین میں بالکل انصاف کیا ہے۔ تینوں ہستیاں اور ان کے مقصد یہاں اہم شمار ہوتے ہیں۔ پس حوالوں کا انتخاب خوب اور روایتی ہے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">اس کے بعد عمران نے رائیونڈ اور اسلام آباد والوں کو سونامی سے ڈرایا </span></span><span style="font-size:x-large;">( </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">اگرچہ پنجاب لینڈ لاک ہے</span></span><span style="font-size:x-large;">) </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">انہوں نے خبردار کرنے والے انداز میں کہا کہ پاکستان کے نوجوانوں کو پارٹنر شپ توڑنا آتی ہے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">اب آئی آصف زرداری کی باری۔ عمران نے بھٹو اور زرداری میں فرق بتایا۔ خان کے مطابق ذوالفقار علی بھٹو کی تین خوبیاں تھیں؛ وہ نیشنل اسٹ تھا، امپیریل ازم کے خلاف تھا اور روٹی، کپڑا اور مکان کا نعرہ دینے والا تھا۔ عمران خان نے یہ ظاہر کی کوشش کی کہ آصف علی ذوالفقار علی کی ضد ہے۔ پاکستان میں بھٹو سے ملتی جلتی خصوصیات کے عوامی رہنما کی کمی کا احساس دلایا گیا۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">اب عمران نے ایک ایسے شخص کا ذکر کیا جو بقول ان کے پاکستانی فوج سے ڈرتا ہے اور امریکیوں کے جوتے پالش کرتا اوریہ ہیں حسین حقانی جو امریکہ کی مرضی کے جرنیل پاکستان لانا چاہتے ہیں۔ ایسا لگتا ہے عمران حقانی کو اچھا میڈیئٹر نہیں سمجھتے۔ پاک، امریکا تعلقات میں ملوث بعض دیگر حلقوں کی بھی یہی رائے ہے۔ بھلا وہ کون کون سے ہیں؟</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">دو دن قبل </span></span><span style="font-size:x-large;">&#8220;</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">میاں صاحب</span></span><span style="font-size:x-large;">&#8221; </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">کے جلسے کو پٹواریوں کا جلسہ کہنے بعد عمران اپنے پروگرام کی طرف بڑھتے ہیں۔ اور ابتدا ہوتی ہے امارت سے۔ عمران بتاتے ہیں کہ پاکستان ایک امیر ملک ہے۔ ویسے یہ تو ہم سب کو پتا ہے کہ پاکستان میں بہت سے امیر ہیں لیکن عمران بات ذرا اور ڈھنگ سے کر رہے ہیں۔ وہ زور دار طریقے سے پنجاب کے مرکز میں ہونے والے جلسے میں بتاتے ہیں کہ یہاں معدنیات کے ذخیرے ہیں اس لیے </span></span><span style="font-size:x-large;">&#8220;</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">ملک</span></span><span style="font-size:x-large;">&#8221; </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">امیر ہے۔ مگر پھر بھی لوڈشیڈنگ ہے، ٹیوب ویل بند ہے </span></span><span style="font-size:x-large;">(</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">چھوٹے، درمیانے درجے کے کسان کا مسئلہ</span></span><span style="font-size:x-large;">)</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">، پڑھائی نہیں ہوتی </span></span><span style="font-size:x-large;">(</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">درمیانے نچلے درجے کے نوجوان کا مسئلہ</span></span><span style="font-size:x-large;">)</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">، فیکٹریاں بند ہیں </span></span><span style="font-size:x-large;">(</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">سب سے بڑھ کر مالکان کا مسئلہ</span></span><span style="font-size:x-large;">)</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">، بے روزگاری </span></span><span style="font-size:x-large;">( </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">ایک اور مسئلہ</span></span><span style="font-size:x-large;">!)</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">۔ عمران کے مطابق یہ سب مسئلے موجود ہیں باوجود اس کے کہ </span></span><span style="font-size:x-large;">180 </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">ارب ٹن کوئلہ یہاں پڑا ہے جو بڑے پیمانے پر بجلی بنانے کے کام آسکتا ہے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">عمران خان کوئلے میں اتنے سارے اور اتنے طبقوں کے مسائل کا حل ڈھونڈنے کے بعد یہ بتاتے ہیں کہ پانی کے ذریعے کتنے میگا واٹ سستی بجلی بن سکتی ہے جو کمیشن کھانے کے بہانے نہیں بنائی جارہی۔ دوسری سانس میں حل؛ ہم ساٹھ سے ستر فیصد پر جنریشن پلانٹ چلا کر لوڈشیڈنگ کا مسئلہ حل کر دیں گے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">پھر عمران نے کرپشن کو پاکستان کا سب سے بڑا مسئلہ قرار دیا جو مہنگائی، بے روزگاری اور امریکا کی غلامی کا باعث ہے۔ اور ٹیکس چوری کو بھی۔ وہ سیاسی لیڈروں کے اثاثے ڈیکلیئر کرانے کے لیے بے تاب اور سوئس بینکوں میں پڑی رقم واپس لانے کے لیے بے تاب نظر آئے، اور میرے ذہن میں ایک سوال چند لمحوں کے لیے اٹھا کہ اثاثے صرف سیاست دانوں کے تو نہیں ہوتے اور رقوم صرف سوئس بینکوں میں نہیں ڈالی جاتیں۔ ہے نا</span></span><span style="font-size:x-large;">!</span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">اب پٹواریوں کی باری ہے، بیچارے پٹواریوں کو بڑی طرح پیٹا گیا اس جلسے میں۔ انہیں نیست و نا بود کرنے کا پروگرام ہے عمران صاحب کا، کمپیوٹر کے ذریعے۔ ان کے مطابق عوام </span></span><span style="font-size:x-large;">(</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">دیہی</span></span><span style="font-size:x-large;">) </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">کو تھانہ، کچہری اور پٹواری نے جکڑا ہوا ہے۔ تھانہ کی وہ اصلاح کریں گے اور پٹواری کی تحلیل سے عوام آزاد ہو جائیں گے۔ نیا بلدیاتی نظام لاکر گاؤں کی آزادی کے پلان کا ذکر ہوا، کچھ زیادہ پیش نہیں ہوا۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">عمران خان لاہور میں ہونے والے جلسے میں بھی بلوچستان کو نہیں بھولے۔ انہوں نے پہلے بلوچستان کی اہمیت سے آگاہ کیا اور تانبے اور گیس کے ذخائر کا تخمینہ بتایا۔ پھر بلوچی </span></span><span style="font-size:x-large;">(</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">بلوچ</span></span><span style="font-size:x-large;">) </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">بھائیوں کو ساتھ لے کر چلنے، ملڑی آپریشن اور ٹارگٹ کلنگ ختم کرنے کا وعدہ کیا۔ ظاہر ہے اس وقت احتجاجی تحریک کے ذریعے نہیں بلکہ اقتدار میں آنے کے بعد۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">انہوں نے دہشت گردی کی جنگ کو امریکی جنگ قرار دیتے ہوئے خود اس سے نکلے اور افغانستان سے امریکیوں کو نکلنے میں مدد دینے کی بات کی۔ اس جنگ پر دیگر باتیں تقریباً وہیں کیں جو آپ ٹی وی پر ایک نہیں تو دوسرے دن ان کے منہ سے سنتے ہیں۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">امریکیوں کے لیے ان کا پیغام تھا کہ ہم آپ سے دوستی کرنا چاہتے ہیں، برابری کی بنیاد پر۔ نیشنل اسٹ کا اینٹی امپیریل ازم کھسکتا محسوس نہیں ہوتا آپ کو؟ وہ تو نوجوانوں کو بتاتے ہیں کہ تحریکِ انصاف ایسا پاکستان بنائے گی جس کے گرین پاسپورٹ کی ہر جگہ عزت ہو گی۔ اَن پڑھ اور کم پڑھے لکھے جو خلیجی ممالک میں خجل خوار ہونے کے لیے بوجوہ بخوشی جانا چاہتے ہیں کچھ شاد ہوئے ہوں گے اور مغرب جانے والے کچھ زیادہ۔ ارے ساتھ عمران نے یہ بھی کہہ دیا کہ ہم پاکستان کو ایسا بنائیں گے کہ باہر سے لوگ پاکستان نوکریاں ڈھونڈنے آئیں گے۔ آپ کو کوئی تضاد محسوس ہورہا ہے کیا؟ جو بھی ہو کچھ پردیسی تو ضرور خوش ہوئے ہوں گے، اور ملک کے اندر </span></span><span style="font-size:x-large;">&#8220;</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">دوسروں</span></span><span style="font-size:x-large;">&#8221; </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">کی غلامی کا احساس رکھنے والوں یا ان سے متاثر ہونے والوں کو کچھ سکون نصیب ہوا ہو گا۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">اقلیتوں، مزدوروں، بشمول گھروں میں کام کرنے والوں کو حقوق دینے اور خواتین کو حقوق اور تعلیم دینے کے وعدے کے علاوہ عمران نے ان تینوں کے بارے کچھ زیادہ بات نہیں کی۔ مزدور کو حق دینے کا جواز انہیں نے یہ بتایا کہ یہ کم زور ہے، مسلمان ہونے اور انسانیت کے ناطے کمزوروں کا ساتھ دینا چاہیے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">بھارت سے سات لاکھ فوج کشمیر سے واپس بلانے کا کہا، تاہم آزادی کی بات نہیں کی۔ ساتھ ہی چین سے دوستی کا ذکر کیا جو نہ کرنے والا پاکستان میں فی الحال تقریباً ناپید ہے۔ آصف علی زرداری کی حکومت، سیاست دانوں اور جرنیلوں </span></span><span style="font-size:x-large;">( &#8220;</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">اورجرنیلوں</span></span><span style="font-size:x-large;">&#8221; </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">کاٹ دیجیے</span></span><span style="font-size:x-large;">) </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">کو اثاثے ڈیکلیئر کرنے کے لیے چند ماہ کی مہلت دی، اس پر عمل درآمد نہ ہوا تو بذریعہ نوجوان ۔۔۔۔۔ سول نافرمانی کی تحریک اور شہر بند۔ آزاد الیکشن کمشن کا مطالبہ کیا، اس پر عمل درآمد نہ ہوا تو ۔۔۔۔۔ سول نافرمانی کی تحریک اور شہر بند۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">اور اگر الیکشن مقررہ وقت پر ہوئے اور ان میں کسی نے دھاندلی کی بو سونگھ لی تو ۔۔۔۔۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">جلسے میں ایک گانا یا ترانہ جس میں </span></span><span style="font-size:x-large;">&#8220;</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">ہم ایک ہیں</span></span><span style="font-size:x-large;">&#8221; </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">پر بہت زور دیا گیا تھا عمران خان کی تقریر کے دوران ٹکڑوں کی صورت وقفے وقفے سے بجایا جاتا رہا۔ علاوہ ازیں شرکا کا ایک بڑا حصہ تقریر کے دوران خاصا پر جوش رہا۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">ختم شد</span></span></p>
<br />  <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gocomments/rizwanatta.wordpress.com/357/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/comments/rizwanatta.wordpress.com/357/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godelicious/rizwanatta.wordpress.com/357/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/delicious/rizwanatta.wordpress.com/357/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gofacebook/rizwanatta.wordpress.com/357/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/facebook/rizwanatta.wordpress.com/357/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gotwitter/rizwanatta.wordpress.com/357/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/twitter/rizwanatta.wordpress.com/357/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gostumble/rizwanatta.wordpress.com/357/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/stumble/rizwanatta.wordpress.com/357/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godigg/rizwanatta.wordpress.com/357/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/digg/rizwanatta.wordpress.com/357/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/goreddit/rizwanatta.wordpress.com/357/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/reddit/rizwanatta.wordpress.com/357/" /></a> <img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=rizwanatta.wordpress.com&amp;blog=2965118&amp;post=357&amp;subd=rizwanatta&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/11/16/%d9%84%d8%a7%db%81%d9%88%d8%b1-%d9%85%db%8c%da%ba-%d8%aa%d8%ad%d8%b1%db%8c%da%a9%d9%90-%d8%a7%d9%86%d8%b5%d8%a7%d9%81-%da%a9%db%92-%d8%ac%d9%84%d8%b3%db%92-%da%a9%d8%a7-%d8%a7%d8%ad%d9%88%d8%a7%d9%84/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
	
		<media:content url="http://1.gravatar.com/avatar/7811763ba9f518d8e067d48a0f6d8bab?s=96&#38;d=identicon&#38;r=G" medium="image">
			<media:title type="html">rizwanatta</media:title>
		</media:content>
	</item>
		<item>
		<title>القاعدہ، امریکا، جمہوریت اور عرب ابھار</title>
		<link>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/09/06/%d8%a7%d9%84%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%db%81%d8%8c-%d8%a7%d9%85%d8%b1%db%8c%da%a9%db%81%d8%8c-%d8%ac%d9%85%db%81%d9%88%d8%b1%db%8c%d8%aa-%d8%a7%d9%88%d8%b1-%d8%b9%d8%b1%d8%a8-%d8%a7%d8%a8%da%be%d8%a7/</link>
		<comments>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/09/06/%d8%a7%d9%84%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%db%81%d8%8c-%d8%a7%d9%85%d8%b1%db%8c%da%a9%db%81%d8%8c-%d8%ac%d9%85%db%81%d9%88%d8%b1%db%8c%d8%aa-%d8%a7%d9%88%d8%b1-%d8%b9%d8%b1%d8%a8-%d8%a7%d8%a8%da%be%d8%a7/#comments</comments>
		<pubDate>Tue, 06 Sep 2011 17:43:51 +0000</pubDate>
		<dc:creator>رضوان عطا</dc:creator>
				<category><![CDATA[مشرقِ وسطیٰ]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://rizwanatta.wordpress.com/?p=349</guid>
		<description><![CDATA[القاعدہ، امریکہ، جمہوریت اور عرب ابھار گلبرٹ آشکار بیشتر غیر معروف زیرِ زمین دہشت گرد گروہوں کی طرح11 ستمبر کو القاعدہ کا حملہ وسیع پیمانے پر پھیلے سماجی اور سیاسی عدم اطمینانی سے فائدہ اٹھانے کی کوشش تھی۔ القاعدہ کا مقصد یہ تھا کہ وہ خود کو ایک ہیرو کے طور پر پیش کرے تاکہ [...]<img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=rizwanatta.wordpress.com&amp;blog=2965118&amp;post=349&amp;subd=rizwanatta&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:x-large;">القاعدہ، امریکہ، جمہوریت اور عرب ابھار</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">گلبرٹ آشکار </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">بیشتر غیر معروف زیرِ زمین دہشت گرد گروہوں کی طرح</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">11 </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">ستمبر کو القاعدہ کا حملہ وسیع پیمانے پر پھیلے سماجی اور سیاسی عدم اطمینانی سے فائدہ اٹھانے کی کوشش تھی۔ القاعدہ کا مقصد یہ تھا کہ وہ خود کو ایک ہیرو کے طور پر پیش کرے تاکہ اس کی تقلید کرنے والے بہت سے پیدا ہوسکیں۔ اس طرح کی مہمات صرف اس وقت ۔۔۔ مختلف سطحوں پر۔۔۔ کامیاب ہوسکتی ہیں جب بہت زیادہ عدم اطمینان پہلے سے موجود ہو۔ مثلاً جہاں بہت غربت، ناراضی، جابر حکومت، ناقابل برادشت سماجی عدم مساوات یا غیر ملکی قبضہ ہو۔ <span id="more-349"></span></span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">یہ حالات عرب خطے میں کثرت سے ہیں۔ جاری ابھار کے تناطر میں عرب دنیا کے ان تشویش ناک داخلی معاملات پر بات کرنے کی زیادہ ضرورت نہیں جنہوں نے عرب خطے کو دہائیوں سے اپنی لپیٹ میں لیا ہوا ہے۔ اس کی بجائے میں اس سوال پر نظرثانی کروں گا جس نے</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">11</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">ستمبر کے بعد امریکیوں کو گھیررکھا ہے</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">: ” </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">وہ ہم سے نفرت کیوں کرتے ہیں؟“ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">یہ حقیقت کہ</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">19 </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">عرب نوجوان </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">11 </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">ستمبر کی صبح مرنے کے لیے تیار تھے تاکہ ریاست ہائے متحدہ امریکا کو زیادہ سے زیادہ نقصان پہنچا سکیں، امریکیوں کے لیے اذیت ناک پیغام تھا کہ جاگو۔ زیادہ تر امریکیوں نے اس سے پہلے القاعدہ یا اسامہ بن لادن کا نام نہیں سناتھا۔ زیادہ تر کو گمان بھی نہیں تھا کہ امریکا اور اس کی حکومت سے عرب کتنی نفرت کرتے ہیں۔ اور یہ نفرت صرف عربوں کے ہاں نہیں تھی۔ دنیا کے جنوب </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">افریقہ، وسطی اور لاطینی امریکا، اور ایشیا کا زیادہ تر حصہ</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">میں بھی ایسا ہی تھا۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">ایسا نہیں تھا کہ عرب دنیا اور عالمی جنوب میں بہت بڑی تعداد خودکش حملوں کے لیے تیار تھی۔ سوائے ایک چھوٹی اقلیت کے، نفرت غیر فعال تھی۔ یہ حقیقت اپنی جگہ ہے کہ اس الم ناک واقعے سے نہ صرف مشرقِ وسطیٰ ، شمالی افریقہ اور دیگر مسلم اکثریتی ممالک میں بلکہ پورے عالم میں خوشی محسوس کی گئی۔ میرا اپنا تجربہ میری یادداشت پر کندہ ہے۔ میں </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">11 </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">ستمبر کے فوری بعد مشرقی ایشیا کا دورہ کررہا تھا اور مجھے تھوڑے وقت کے لیے ہانگ کانگ ٹھہرنا تھا۔ یہ جانتے ہوئے کہ میں عرب ہوں، عمارت، جہاں میرا قیام تھا، کا وارڈن، جو ایک بوڑھا چینی اور ریٹائرڈ پولیس مین تھا، نے مجھے اپنی ٹوٹی پھوٹی انگریزی میں کہا</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">: &#8220;</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">یہ آدمی، تمہارے ملک سے یہ آدمی، عظیم آدمی، عظیم آدمی</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">!“ </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">ابتدا میں، میں نہ سمجھ پایا کہ اس کا کیا مطلب ہے اور اس سے پوچھا کہ تم کون سے آدمی کی بات کررہے ہو۔ اس کے جواب نے مجھے حیران کردیا۔ اس نے کہا” اسامہ بن لادن“۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">اسامہ بن لادن نے راتوں رات عالمی ہیرو کا مقام حاصل کرلیا۔ اس مہلک دن کے بعد جنوبِ صحارا، افریقہ ہو یا لاطینی امریکا اس کا چہرہ ٹی شرٹوں پر ابھرآیا، لیکن ان عرب ممالک میں نہیں جہاں کے مقامی حکمرانوں نے درست طور پر بن لادن کو بڑا خطرہ سمجھا۔ القاعدہ کے رہنما نے دراصل تختہ الٹنے کی پکار کا موقع ضائع نہ کیا ہوتا۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">ایسے خوف ناک جرم اور ہزاروں افراد کی موت نے کیسے اسامہ بن لادن کو دنیا میں ’افتادگانِ خاک‘ کا چمپیئن بنادیا؟ یہ مقبولیت قائم تھی</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">: </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">اس عوامی عدم اطمینان پر جو امریکی سپرپاور کا مقابلہ کرنے سے ان کی ریاستوں کی نا اہلی کے نتیجے میں پیدا ہوا اور پھر لادن کو اپنا ’ نمائندہ‘ سمجھ کر اُس برے عالمی پولیس والے سے بدلہ لینے سے حاصل ہونے والی مسرت پر۔ لیکن لوگ بدلہ لینے کے اتنے شوقین کیوں تھے اور وہ بھی اتنے خوف ناک طریقے سے؟ [</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">وہی سوال]</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">” </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">وہ ہم سے نفرت کیوں کرتے ہیں؟“</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">اس سوال پر جارج ڈبلیو بش نے جو جواب </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">20 </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">ستمبر</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">2001</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">ء کو کانگرس کے مشترکہ اجلاس سے خطاب میں دیا اسے دوبارہ پڑھنا دلچسپی سے خالی نہیں ہوگا۔” امریکی پوچھ رہے ہیں کہ وہ ہم سے نفرت کیوں کرتے ہیں؟ وہ اس سے نفرت کرتے ہیں جسے ہم اس چیمبر میں درست سمجھتے ہیں۔۔۔ ایک منتخب جمہوری حکومت۔ ان کے رہنما ازخود مامور ہوئے ہیں۔ انہیں ہماری آزادی سے نفرت ہے۔۔۔ ہماری آزادیٔ مذہب سے، ہماری آزادیٔ رائے سے، ہماری ووٹ، اجتماع اور ایک دوسرے سے اختلاف کرنے کی آزادی سے۔“</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">اس وضاحت کی افادیت آج </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">10 </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">سال پہلے سے بھی زیادہ ہے۔ اس معلوم مضحکہ خیز اعلان سے قطع نظر کہ افراد کے ایک گروہ نے محض اس لیے خودکشی کی کہ وہ دور پرے ایک ملک میں آزادی پسند نہیں کرتا تھا، کوئی یہ کیسے دعویٰ کرسکتا ہے کہ جس نفرت کی تجسیم اسامہ بن لادن بنا وہ جمہوریت اور آزادی سے آرزدگی تھی؟ حقیقت یہ ہے کہ عرب دنیا میں جنہوں نے خوشی کا اظہار کیا انہیں جابر حکمرانوں نے سرنگوں کیا ہوا تھا۔ جنہیں ان کے نئے ہیرو نے برباد کرنے کا وعدہ کیا تھا۔ اسی خطاب میں اس بات کو تب مان لیا گیا جب بش نے کہا ”وہ </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">القاعدہ</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">بہت سے مسلمان ممالک جیسے مصر، سعودی عرب اور اردن کی موجودہ حکومتوں کو گرانا چاہتی ہے۔</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">&#8220;</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">جارج ڈبلیو بش کے خطاب کا بنیادی مفروضہ یہ تھا کہ عربوں اور مسلمانوں میں آزادی اور جمہوریت کے خلاف نام نہاد نفرت موجود ہے اور یہ کہ واشنگٹن کے عرب دوست غیر جمہوری ہونے کے باوجود ان سے زیادہ ’روشن خیال‘ ہیں۔ عربوں یا مسلمانوں کے بارے میں ’اورینٹلسٹ‘ سوچ کے مطابق یہ لوگ جبر کے عادی ہیں… جو کہ ان کی’ ثقافت‘ کو ظاہر کرتا ہے، یہ بات صدر کے بیان سے صاف ظاہر ہوتی ہے۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">2011</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">ء کی عظیم عرب بغاوت نے اس طرح کی گفتگو جاری رکھنے کے امکانات کو کم کردیاہے۔ ایسی باتیں ختم تو نہیں ہوئیں لیکن ان کا تناسب کم ہوا ہے اور پہلے کے مقابلے ان پر یقین کم کیا جاتا ہے۔ دراصل یہ سوچ، جو ان کے استبداد کو خوب برداشت کرنے کے بظاہر صداقت پر مبنی تاثر سے پیدا ہوئی، کہ عرب جبر کے عادی ہیں سراب کے علاوہ کچھ نہیں۔ اس طرح کی ثقافتی توضیح عموماً اس حقیقت کے ساتھ بطور جواز دی جاتی تھی کہ خطۂ عرب مومیائی مطلق حکومتوں کا متاثر کن ذخیرہ رکھتا ہے، جیسے یہ عہدِ قدیم کے حکومتی اداروں کا قدرتی ذخیرہ ہو۔ اسی طرح کا سراب اس تاثر کو پیدا کر کے ٹھونسا جاتا ہے کہ جب بھی عرب آبادی اپنی حکومت کے خلاف اٹھتی ہے، یہ عموماً ان قوتوں کی حمایت کرتی ہے جو جابر اور تھیو کریٹک حکمرانی کی وکالت کرتی ہیں۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">اس سراب کا نچوڑ یہ ہے کہ عوامی تحریک کو صرف اس لیے اسلامی بنیاد پرست سمجھ لیا جائے کیونکہ وہ اپنے عدم اطمینان کا اظہار ان طریقوں سے کرتی ہے جو اس اظہار کے لیے موجود ہیں۔ اسلامی قوتیں بہت کم قابل اعتبار ہونے کے ساتھ ساتھ عموماً واحد حزبِ اختلاف تھیں۔ انہیں بہت زیادہ امریکا دوست ممالک میں بھی اس حیثیت میں برداشت کیا جاتا تھا </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">سوائے تیونس کے، لیکن صرف</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">1990</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">ء کے بعد</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">کیونکہ یہ جابر حکومتیں چاہے وہ مختلف عرب بادشا ہتیں تھیں یا جیسے وہ مصر اور یمن میں تھیں، عموماً رجعتی مذہبی خواہشات کو رعایتیں دیتیں تاکہ اپنی غیر مقبول داخلہ و خارجہ پالیسیوں کو ڈھک سکیں۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">2011</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">ء کا ابھار عرب سیاسی منظرنامے میں نئے کھلاڑیوں کو لے آیا جنہوں نے حیران کن طور پر خطے کے تمام ممالک میں ایک ہی طرح سے ازسرنو گروہ سازی کی۔ امریکی معنوں میں یہ لبرلز کی نئی نسل تھی، یعنی سوشل لبرل جو دوسری جنگ عظیم سے پہلے کی عرب سیاست کے کلاسیکل لبرلز سے بہت مختلف ہیں۔ کلاسیکل لبرلز</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">1948</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">ء کی عرب اسرائیل جنگ کے بعد غائب ہوگئے اور پھر قوم پرست ابھر آئے۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">اس نئی نسل کی سیاست، چاہے وہ دھارے کے خلاف تھی یا اس کے ساتھ، نئی کمیونی کیشن ٹیکنالوجی سے تشکیل پائی ہے۔ لبرل اصولوں سے ان کا ملاپ عالمی ثقافت تک رسائی سے متاثر ہے جو ’انفارمیشن ایج‘ کی آمد کے بعد سے ہورہی ہے۔ جڑنے، بات کرنے اور منظم ہونے کی ان کی صلاحیت عالمی کمیونی کیشن نیٹ ورک کی مرہونِ منت ہے۔ عرب ابھار کو محض ’ فیس بک انقلاب‘ کہنا اسے بہت گھٹا دینا ہے لیکن دوسری طرف یہ کہنا جائز ہے کہ زیادہ تر نوجوانوں پرمبنی یہ وسیع نیٹ ورکس بڑی حد تک فیس بک کی ایک تحریک ہیں۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">یہ لبرل دھارا، مختلف بائیں بازو کے گروہوں کے ساتھ مل کر، ابھی تک ابھار کو تقویت دینے اور منظم کرنے میں کلیدی کردار ادا کرتا ہے۔ اسلامی قوتیں زیادہ جانے پہچانے واقعات میں تحریک کی شروعات کے بعد شامل ہوئیں۔ اگر پھر وسیع پیمانے پر سماجی، معاشی اور سیاسی عوامل کی بدولت عوامی عدم اعتماد کے موضوع پر واپس آیا جائے تو یہ ایسی بے چینی تھی جس کا اظہار بہت سے عرب ممالک میں سماجی احتجاجوں کی مختلف شکلوں میں گزشتہ دہائی سے ہورہا تھا۔ لبرل،لیفٹ اتحاد کے اقدامات نے ردِعمل کی کڑی سے کڑی ملادی اور ایسی عوامی بغاوت پیدا کی جو شاید ابھی اپنے بچپنے میں ہے۔ زیادہ عام نعرہ جو اس عظیم علاقائی ابھار میں سامنے آیا وہ ہے</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">:” </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">عوام چاہتے ہیں…“ یہ </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">1787</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">ء کے امریکی آئین کے تمہیدی بیان کے ابتدائی جملے” ہم عوام“ کے مساوی ہے۔ یہ واضح اشارہ ہے کہ اب عوام سیاسی منظرنامے پر ہیرو ہیں۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">جب بھی عوام منظرنامے پر فعال ہوتے ہیں پچھلے تمام ہیرو پیچھے چلے جاتے ہیں۔ برطانوی صحافی رابرٹ فسک درست تھا جب اس نے بن لادن کی موت کا حوالہ دیتے ہوئے دی انڈیپنڈنٹ </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">(3 </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">مئی</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">2011</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">ء</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">میں لکھا” عرب دنیا میں گزشتہ</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">4 </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">ماہ کے دوران عوامی تحریک کا مطلب ہے کہ القاعدہ سیاسی طور پر پہلے ہی مرچکی ہے“۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">رابرٹ فسک نے لکھا ” بن لادن نے دنیا کو بتایا۔۔۔ دراصل اس نے خود مجھے بتایا۔۔۔ کہ وہ عرب دنیا کی مغرب نواز جابر حکومتوں کو تباہ کرنا چاہتا ہے، مبارک والوں اور بنی علی والوں کی آمریتوں کو… وہ ایک نئی اسلامی خلافت قائم کرنا چاہتا تھا لیکن پچھلے کچھ ماہ سے لاکھوں عرب مسلمان اٹھ کھڑے ہوئے اور شہادت کے لیے تیار ہوگئے۔۔۔ اسلام کے لیے نہیں بلکہ آزادی کے لیے، جمہوریت کے لیے۔ بن لادن ان جابروں سے چھٹکارہ نہ دلاسکا۔ عوام نے دلا دیا اوروہ خلافت کے متمنی نہیں۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">کیا یہ نیا اجتماعی ہیرو جو آزادی اور جمہوریت چاہتا ہے ریاست ہائے متحدہ امریکا، جو خود کو ان اصولوں کا پابند سمجھتا ہے، سے مفاہمت کرلے گا؟ ہرگز نہیں اور جس نے بھی مختلف عوامی موبلائزیشنز کا مشاہدہ کرتے ہوئے خطے میں امریکی پالیسی کے بارے میں آرأ سنی ہیں وہ مجھ سے اتفاق کرے گا۔ یہاں تک کہ لیبیا میں جہاں ایک عوامی بغاوت واشنگٹن کی فوجی مداخلت کی شکرگزار ہے، اس بات پر کہ اوقیانوسی اتحاد، جو نیٹو مداخلت کے آغاز سے باغیوں کی طرف سے ہتھیار فراہم کرنے کی درخواست کو رد کررہا ہے، نے کس طرح انقلاب کو ہائی جیک کیا، شدید عدم اطمینان موجود ہے۔ اسی طرح لیبیا کے باغیوں کو مغرب ناقابلِ اعتماد سمجھتا ہے۔ باغی ابھی تک اپنے ملک میں زمینی مغربی مداخلت کی کیوں مخالفت کر رہے ہیں، اس کی کوئی اور تشریح موجود نہیں۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">عربوں کے ہاں امریکہ کے خلاف موجود ناپسندی کا تعلق آزادی اور جمہوریت سے نفرت، یا کسی </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">&#8220;</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">ثقافتی</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">&#8221; </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">تصادم</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">&#8221; </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">کے ساتھ نہیں۔ سچ یہ ہے کہ <em>تہذیبوں کا تصادم</em> کے مصنف آنجہانی سیموئیل ہنٹنگٹن نے جسے </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">&#8220;</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">تناقضِ جمہوریت</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">&#8221; </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">کہا اور جس کی تعریف اس حقیقت کے طور پر کی کہ </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">&#8220;</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">غیر مغربی سماجوں کا مغربی جمہوری اداروں کو اختیار کرنا مقامی اور مغرب مخالف تحریکوں کی حوصلہ افزائی کرتا ہے اور انہیں اقتدار تک رسائی دیتا ہے</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">&#8221; </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">کا </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">&#8220;</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">تہذیب</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">&#8221; </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">سے کوئی تعلق نہیں، سامراجی سیاست سے سب رشتہ ہے۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">واشنگٹن کی پالیسی سے عربوں کی ناراضی کی بہت سی وجوہات ہیں اور جو جانی مانی ہیں۔ امریکہ کی طرف سے اسرائیل کی کفالت، جو البتہ اسرائیلی حکومت کے آخری حد تک مغرور اور ظالم رویے میں بمشکل ہی تبدیلی لاتی ہے، سے لے کر عراق پر قبضے اور جابر حکومتوں کی حمایت تک، جس کی وجہ امریکی مفادات کی حفاظت۔۔۔ تیل ایک اہم عامل ہے۔۔ سمجھی جاتی ہے، ہنٹنگٹن کے </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">&#8220;</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">تناقضِ جمہوریت</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">&#8221; </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">کے دعوے کے خلاف ہے۔ اسی لیے مشرقِ وسطیٰ میں نام نہاد تناقض کی سچائی سامنے آتی رہے گی۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">عرب دنیا میں جاری جمہوری عمل کو اگر ردِ انقلاب کے ذریعے نہ روکا گیا تو خطے کی حکومتوں کی پالیسیاں امریکا کے سامراجی منصوبوں اور مفادات کے مخالف رخ کریں گی اور اس حد تک کہ جسے بن لادن کبھی حاصل نہ کر پاتا۔ جب تک ہم مشرقِ وسطیٰ کے بارے میں امریکی پالیسی میں کوئی دور رس تبدیلی نہیں دیکھتے، ہیروز کی اسامہ بن لادن سے </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">&#8220;</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">عوام</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">&#8221; </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">کی جانب منتقلی امریکہ کے علاقائی مفادات کے لیے انتہائی مضر ہو گی۔ </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">&#8220;</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">عوام</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">&#8221; </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">اور ان کی خواہشات سے مقابلے کے بعد واشنگٹن شاید اس آسان دشمنی کے کھونے کا ملال کرے جس کی نمائندگی بن لادن کرتا تھا۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">بشکریہ: </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">americanreviewmag.com </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">لبنان نژاد گلبرٹ آشکار لندن سکول آف اورینٹیل اینڈ افریقن سٹڈیز میں پولیٹیکل سائنس کے استاد ہیں اور عرب امور کے ماہر سمجھے جاتے ہیں۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">مترجم</span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">: </span></span><span style="font-family:Nafees Web Naskh;"><span style="font-size:large;">رضوان عطا</span></span></p>
<br />  <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gocomments/rizwanatta.wordpress.com/349/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/comments/rizwanatta.wordpress.com/349/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godelicious/rizwanatta.wordpress.com/349/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/delicious/rizwanatta.wordpress.com/349/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gofacebook/rizwanatta.wordpress.com/349/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/facebook/rizwanatta.wordpress.com/349/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gotwitter/rizwanatta.wordpress.com/349/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/twitter/rizwanatta.wordpress.com/349/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gostumble/rizwanatta.wordpress.com/349/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/stumble/rizwanatta.wordpress.com/349/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godigg/rizwanatta.wordpress.com/349/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/digg/rizwanatta.wordpress.com/349/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/goreddit/rizwanatta.wordpress.com/349/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/reddit/rizwanatta.wordpress.com/349/" /></a> <img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=rizwanatta.wordpress.com&amp;blog=2965118&amp;post=349&amp;subd=rizwanatta&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/09/06/%d8%a7%d9%84%d9%82%d8%a7%d8%b9%d8%af%db%81%d8%8c-%d8%a7%d9%85%d8%b1%db%8c%da%a9%db%81%d8%8c-%d8%ac%d9%85%db%81%d9%88%d8%b1%db%8c%d8%aa-%d8%a7%d9%88%d8%b1-%d8%b9%d8%b1%d8%a8-%d8%a7%d8%a8%da%be%d8%a7/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
	
		<media:content url="http://1.gravatar.com/avatar/7811763ba9f518d8e067d48a0f6d8bab?s=96&#38;d=identicon&#38;r=G" medium="image">
			<media:title type="html">rizwanatta</media:title>
		</media:content>
	</item>
		<item>
		<title>مادرسری معاشروں میں عورت کامقام</title>
		<link>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/08/21/%d9%85%d8%a7%d8%af%d8%b1%d8%b3%d8%b1%db%8c-%d9%85%d8%b9%d8%a7%d8%b4%d8%b1%d9%88%da%ba-%d9%85%db%8c%da%ba-%d8%b9%d9%88%d8%b1%d8%aa-%da%a9%d8%a7%d9%85%d9%82%d8%a7%d9%85/</link>
		<comments>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/08/21/%d9%85%d8%a7%d8%af%d8%b1%d8%b3%d8%b1%db%8c-%d9%85%d8%b9%d8%a7%d8%b4%d8%b1%d9%88%da%ba-%d9%85%db%8c%da%ba-%d8%b9%d9%88%d8%b1%d8%aa-%da%a9%d8%a7%d9%85%d9%82%d8%a7%d9%85/#comments</comments>
		<pubDate>Sun, 21 Aug 2011 17:46:34 +0000</pubDate>
		<dc:creator>رضوان عطا</dc:creator>
				<category><![CDATA[عورت]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://rizwanatta.wordpress.com/?p=344</guid>
		<description><![CDATA[مادرسری معاشروں میں عورت کامقام رضوان عطا مادر سری معاشرتی تنظیم کی ایک شکل ہے جس میں ماں خاندان کی سربراہ ہوتی ہے اور نسل و رشتہ داری اسی سے (ماں سے) شمار کی جاتی ہے مزید یہ کہ ایک معاشرہ جس میں ماں مرکزی قوت اور مقام رکھتی ہے، یا مادر سری سے مراد [...]<img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=rizwanatta.wordpress.com&amp;blog=2965118&amp;post=344&amp;subd=rizwanatta&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">مادرسری معاشروں میں عورت کامقام</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">رضوان عطا</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">مادر سری معاشرتی تنظیم کی ایک شکل ہے جس میں ماں خاندان کی سربراہ ہوتی ہے اور نسل و رشتہ داری اسی سے </span></span><span style="font-family:Alvi Nastaleeq;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ماں سے</span></span><span style="font-family:Alvi Nastaleeq;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">شمار کی جاتی ہے مزید یہ کہ ایک معاشرہ جس میں ماں مرکزی قوت اور مقام رکھتی ہے، یا مادر سری سے مراد ایسی معاشرتی تنظیم ہے جس میں عورت کی حکمرانی ہو۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اینگلس</span></span><span style="font-size:large;"><span style="font-family:Alvi Nastaleeq;">( </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">خاندان، ریاست اور ذاتی ملکیت کا آغاز</span></span><span style="font-size:large;"><span style="font-family:Alvi Nastaleeq;">1884</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ء</span></span><span style="font-size:large;">) </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">نے دلائل پیش کیے کہ ابتدائی معاشرے شکاری اور خوراک جمع کرانے والے مادر سری معاشرے تھے ، اور یہ کہ پدر سری کا آغاز زراعت کی ترقی کے ساتھ ساتھ مویشیوں اور دولت کے مرد کے اختیار میں جانے سے ہوا۔ اس نے اپنی بحث کی بنیاد با خونن پر رکھی جس نے دلائل پیش کیے کہ معاشرے مادری حق کی سطح سے جس میں کہ عورت طاقتور تھی، پدری حق یا پدرسری کی سطح تک آئے۔ <span id="more-344"></span><br />
</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">البتہ یہ بات کہ ابتداء میں پورا انسانی سماج مادر سری تھا، متنازع ہے۔ جدید علم البشریات کے ماہرین کے مابین اس بارے میں اختلافات موجود ہیں۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">عورت کی طرف سے رشتہ داری، نسل، حق جانشینی اور وارثت کا رواج ابھی تک دنیا کے مختلف حصوں میں موجود ہے۔ یہ سماٹرا، میکرونیشیا اور میلا نیشیا میں پایا جاتا ہے۔ ہندوستان میں کیرالا کے نائر، تیار اور میپلا </span></span><span style="font-size:large;"><span style="font-family:Alvi Nastaleeq;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">قبائل</span></span><span style="font-size:large;"><span style="font-family:Alvi Nastaleeq;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">میں نسل ماں سے چلتی ہے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اسی طرح انڈونیشیا کے مینانگ کباؤ ہیں۔ افریقہ میں اشانتی، ٹونگا، بمبا اور یاہو </span></span><span style="font-size:large;"><span style="font-family:Alvi Nastaleeq;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">قبائل</span></span><span style="font-size:large;"><span style="font-family:Alvi Nastaleeq;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کے ہاں نسل ماں سےچلتی ہے۔ امریکا کے دیسی باشندوں میں ناواھا، ہوپی، زونی، ہیڈاتسے، کرو، چیریکے، ایروکو اس اور ہائیڈا مادر سری تھے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اس مضمون میں تین طرح کے مادر سری معاشروں میں عورت کے مقام کو بیان کیا گیا ہے۔ ایک وہ مادرسری معاشرہ جن میں شادی کے بعد بیوی کو شوہر کے ہاں رہنا پڑتا ہے مثلاً شمال مشرق نیوگنی کے ٹربرینڈ جزائر کے باشندوں میں اس کا رواج ہے۔ دوسرے وہ مادرسری معاشرے جن میں شادی کے بعد شوہر اور بیوی دونوں اپنے انہی گھروں میں رہتے ہیں جہاں کہ وہ پیدا ہوئے۔ مثلاً لکشاڈویپ کے کورل جزائر میں سے ایک میں آباد مسلمانوں میں یہ رواج ہے۔ تیسری طرح کے وہ معاشرے ہیں جن میں شوہر شادی کے بعد بیوی کے گھر جاتا ہے مثلاً امریکا کے دیسی باشندوں کے ہوپی، زونی اور ایروکواس قبائل۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ٹروبرینڈ جزائر کے باشندوں میں بیوی کا اپنے شوہر کے ہاں جانا بالکل بھی محکمومانہ نوعیت کا نہیں۔</span></span><span style="font-size:large;"><span style="font-family:Alvi Nastaleeq;">( </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">وہ بیوی</span></span><span style="font-size:large;"><span style="font-family:Alvi Nastaleeq;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اپنا ہی حلقہ اثر رکھتی ہے ،ذاتی اور عوامی یہ کبھی نہیں ہوتا کہ بچے اپنی ماں کو باپ کی طرف سے ناجائز حکم چلاتے ہوئے دیکھیں ۔ باپ ایک محبت کرنے والا خیر خواہ دوست ہوتا ہے جس سے ان </span></span><span style="font-size:large;"><span style="font-family:Alvi Nastaleeq;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">بچوں</span></span><span style="font-size:large;"><span style="font-family:Alvi Nastaleeq;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کا قرابت دار </span></span><span style="font-size:large;"><span style="font-family:Alvi Nastaleeq;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">خونی رشتہ دار</span></span><span style="font-size:large;"><span style="font-family:Alvi Nastaleeq;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">نہیں مانا جاتا، وہ ایک اجنبی کی طرح ہوتا ہے۔ بچوں پر اس کی حاکمیت اس کے ذاتی تعلقات کی بنا پر ہوتی ہے نہ کہ ایک وارث کے معاشرتی مقام کی حیثیت سے۔ بچوں پر حاکمیت ماں کے بھائی </span></span><span style="font-size:large;"><span style="font-family:Alvi Nastaleeq;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ماموں</span></span><span style="font-size:large;"><span style="font-family:Alvi Nastaleeq;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کو عطا کی جاتی ہے۔ ایک ٹروبرینڈ مرد شاز و نادر ہی اپنی بیوی سے جھگڑا کرے گا۔ مشکل سے ہی کبھی اس سے بے رحمی کا سلوک کرے گا اور کبھی بھی اس قابل نہیں ہو گا کہ اس پر مستقل ظلم کرتا رہے۔ یہاں تک کہ جنسی عمل کے لیے ساتھ ہونا مقامی قانون اور اس کے استعمال کے مطابق بیوی کا فرض نہیں سمجھا جاتا اور نہ ہی شوہر کا حق۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کلپنی جزیرہ ان دس آباد جزائر میں سے ہے جو لکشاڈویپ </span></span><span style="font-family:Alvi Nastaleeq;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ہندوستان</span></span><span style="font-family:Alvi Nastaleeq;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کا متحدہ علاقہ بناتے ہیں۔ اس جزیرے میں رہنے والے مسلمان ہیں جو شافعی مکتبہ فکر سے تعلق رکھتے ہیں۔ جزیرے میں بچہ اپنی ماں کے گروہ سے تعلق رکھتا ہے اور اس کے وسائل سے اپنا حصہ لیتا ہے۔ مادرانہ گروہ میں معمر ترین عورت عزت و حاکمیت کے ایک خاص مقام کا لطف اٹھاتی ہے اور فیصلے کرنے میں اہم کردار ادا کرتی ہیں۔ مادرانہ نسب اور وراثت کے علاوہ رہائش کا طریقہ کار عورت کو ایک اچھی صورت حال میں لاتا ہے۔ بالکل مرد کی طرح عورت بھی اپنا پیدائشی گھر، شادی کے وقت نہیں چھوڑتی۔ ایک مرد اپنی بیوی کی رہائش گاہ میں رات گزارتا ہے اور صبح واپس چلا جاتا ہے۔ جائیداد کا انتظام اور کام کی تنظیم کارنیور۔۔ مادرانہ قرابت دار مثلاً ماں کی ماں کا بھائی، ماں کا بھائی، اس کا اپنا بھائی یا کزن۔۔کرتا ہے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">عورتیں گھر کے اندر محدود نہیں ہوتیں۔ وہ جزیرے میں آزادانہ حرکت کرتی ہیں، پیداواری عمل میں شرکت کرتی ہیں، بہت سی تقریبات اور میٹنگز بشمول جھگڑوں کو طے کرتی اور عدالتی کارروائی میں حصہ لیتی ہیں۔ اس طرح برصغیر کے دوسرے مسلمان معاشروں کے برعکس یہاں عورت کا مقام بہت بلند ہے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">وہ مادر سری معاشرے جن میں شادی کے بعد شوہر بیوی کے گھر جاتا ہے، عورت کا مقام بہت بڑا ہے۔ دیسی امریکی باشندوں میں ایروکو اس لوگ اس کی مثال تھے۔ یہ لوگ بڑے بڑے گھروں میں رہتے تھے، جن میں بہت سارے خاندان علیحدہ علیحدہ خانوں یاکمروں میں رہتے۔ ایک معمر عورت جو پورے گھر کی نگرانی ہوتی تھی ایک مرد کو بدکرداری پر بے دخل کر سکتی تھی۔ کمیونٹی کی ملکیت زمین جو کہ وراثت میں مادرانہ نسب سے منتقل ہوتی تھی۔ عورتیں ہی منتظم ہوتی تھیں اور کھیتی باڑی کے اوزار اور بچوں کی مالک بھی، باغبانی کا کام ایک منتخب خاتون رہنما کی نگرانی میں منظم کیا جاتا تھا۔ سرداروں کی ایک کونسل ایروکواس لوگوں کے اتحاد یا انجمن کی سربراہ ہوتی تھی۔ ان سرداروں کا انتخاب مادرانہ جرگے کی منتظمات طے کرتی تھیں جو کہ ایک سردار پر جس کے اعمال ان کے لیے ناپسندیدہ ہوں، فرد جرم عائد کر سکتی تھیں۔ ایروکواس منتظمات کونسل کے بحث و مباحثہ میں حصہ لیتی تھیں اور جنگ کے اعلان کے لیے ویٹو کی طاقت رکھتی تھیں کیونکہ مرد جنگ میں شرکت کی وجہ سے شکار نہیں کر سکتے تھے اور انہیں اس خشک خوراک پر گزارہ کرنا پڑتا تھا جو کہ عورتیں فراہم کرتی تھیں۔ اس کے علاوہ مذہبی زندگی میں وہ ایک اہم کردار ادا کرتیں۔ ایروکواس لوگوں کے نظامِ فکر میں عورت کی تصویر کم تر دکھائی نہیں دیتی۔ ایروکواس لوگوں میں عورت کے بلند مقام کا سبب مادری نسب اور مادری رہائش کے ملاپ اور پیداوار تقسیم میں عورت کے اختیار کو برقرار دیا جا سکتا ہے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اشیر رائٹ جو کئی برس تک ایرو کو اس لوگوں کے سنیکا قبیلے میں پادری تھا، نے اس بات کی تصدیق کی ہے کہ اس وقت تک جوڑا خاندان میں عورت کا رتبہ بہت اونچا تھا۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-size:large;"><span style="font-family:Alvi Nastaleeq;">&#8220;</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جہاں تک ان کے خاندانی نظام کا تعلق ہے، جب یہ لوگ پرانے لمبے گھروں میں رہتے تھے تو غالباً اس میں کسی ایک جرگے کا غلبہ ہوتا تھا۔ عورتیں دوسرے جرگوں کے لوگوں کو شوہر بناتی تھیں۔ گھر میں عموماً عورت کی حکمرانی تھی۔ مال اسباب مشترک ہوتا تھا لیکن اگر کوئی بدنصیب شوہر یا عاشق اتنا نالائق ہوتا کہ اپنے حصے کا کام نہ کر سکتا تو اس بے چارے کی شامت آ جاتی۔ پھر چاہے اس کے کتنے ہی بچے ہوں اور گھر میں اس کا کتنا ہی سامان پڑا ہو۔ اسے کسی وقت بھی بوریا بستر باندھ کر گھر سے نکل جانے کا حکم دیا جا سکتا تھا اور ایک دفعہ حکم مل جانے پر اس کی خلاف ورزی کرنے کا کوئی فائدہ نہیں ہوتا تھا۔ گھر اس کے لیے جہنم کا نمونہ بن جاتا اور اسے مجبور ہو کر خود اپنے جرگے میں واپس جانا پڑتا یا جیسا کہ اکثر ہوتا تھا کسی اور جرگے میں جا کر دوبارہ شادی کی کوشش کرنا پڑتی تھی اور سبھی جگہوں کی طرح جرگوں کے اندر بھی عورت کا بڑا اقتدار تھا۔ جب کبھی ضرورت پڑتی وہ بلاپس و پیش سردار کو معزول کر کے عام سپاہیوں کی صف میں بھیج دیتی تھیں یا اس زمانے کی اصطلاح میں ان کے سینگ توڑ دیتی تھیں۔”</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کسی صحت مند معاشرے کے لیے عورت اور مرد کے مقام کا مساوی ہونا انتہائی ضروری ہے۔ ہمارے ہاں عموماً یہ بات عقیدے کی حد تک مانی جاتی ہے کہ عورت مرد سے کمتر ہے اور اس کی یہ حیثیت فطری ہے۔ مندرجہ بالا حقائق اس کی نفی کرتے ہیں۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">عورت اور مرد کے مقام کا تعین معاشرہ کرتا ہے اور معاشرہ ہمیشہ تغیر پذیر ہوتا ہے۔ لہٰذا معاشرے میں عورت کا وہ مقام جو آج ہے، نہ تو ہمیشہ سے ہے اور نہ ہی یہ ضروری ہے کہ وہ ہمیشہ رہے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اشاعت</span></span><span style="font-family:Alvi Nastaleeq;"><span style="font-size:large;">: </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ہفت روزہ مزدور جدوجہد، یکم تا </span></span><span style="font-family:Alvi Nastaleeq;"><span style="font-size:large;">7 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جولائی </span></span><span style="font-family:Alvi Nastaleeq;"><span style="font-size:large;">1999</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ء</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:DejaVu Sans Condensed,sans-serif;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">یہ مصنف کی پہلی شائع ہونے والی تحریر ہے</span></span><span style="font-family:DejaVu Sans Condensed,sans-serif;"><span style="font-size:large;">)</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:medium;"><br />
</span></span></p>
<br />  <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gocomments/rizwanatta.wordpress.com/344/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/comments/rizwanatta.wordpress.com/344/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godelicious/rizwanatta.wordpress.com/344/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/delicious/rizwanatta.wordpress.com/344/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gofacebook/rizwanatta.wordpress.com/344/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/facebook/rizwanatta.wordpress.com/344/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gotwitter/rizwanatta.wordpress.com/344/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/twitter/rizwanatta.wordpress.com/344/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gostumble/rizwanatta.wordpress.com/344/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/stumble/rizwanatta.wordpress.com/344/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godigg/rizwanatta.wordpress.com/344/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/digg/rizwanatta.wordpress.com/344/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/goreddit/rizwanatta.wordpress.com/344/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/reddit/rizwanatta.wordpress.com/344/" /></a> <img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=rizwanatta.wordpress.com&amp;blog=2965118&amp;post=344&amp;subd=rizwanatta&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/08/21/%d9%85%d8%a7%d8%af%d8%b1%d8%b3%d8%b1%db%8c-%d9%85%d8%b9%d8%a7%d8%b4%d8%b1%d9%88%da%ba-%d9%85%db%8c%da%ba-%d8%b9%d9%88%d8%b1%d8%aa-%da%a9%d8%a7%d9%85%d9%82%d8%a7%d9%85/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
	
		<media:content url="http://1.gravatar.com/avatar/7811763ba9f518d8e067d48a0f6d8bab?s=96&#38;d=identicon&#38;r=G" medium="image">
			<media:title type="html">rizwanatta</media:title>
		</media:content>
	</item>
		<item>
		<title>ناروے میں دہشت گردی کی وجہ کیا ہے؟</title>
		<link>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/07/31/%d9%86%d8%a7%d8%b1%d9%88%db%92-%d9%85%db%8c%da%ba-%d8%af%db%81%d8%b4%d8%aa-%da%af%d8%b1%d8%af%db%8c-%da%a9%db%8c-%d9%88%d8%ac%db%81-%da%a9%db%8c%d8%a7-%db%81%db%92%d8%9f/</link>
		<comments>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/07/31/%d9%86%d8%a7%d8%b1%d9%88%db%92-%d9%85%db%8c%da%ba-%d8%af%db%81%d8%b4%d8%aa-%da%af%d8%b1%d8%af%db%8c-%da%a9%db%8c-%d9%88%d8%ac%db%81-%da%a9%db%8c%d8%a7-%db%81%db%92%d8%9f/#comments</comments>
		<pubDate>Sun, 31 Jul 2011 07:06:20 +0000</pubDate>
		<dc:creator>رضوان عطا</dc:creator>
				<category><![CDATA[یورپ]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://rizwanatta.wordpress.com/?p=339</guid>
		<description><![CDATA[مسلمان مخالفت، نسل پرستی یا ذہنی خلل ناروے میں دہشت گردی کی وجہ کیا ہے؟ رضوان عطا 22 جولائی کو ناروے کے دارلحکومت اوسلو میں ہونے والے دھماکے اور اس کے شمال میں واقع جزیرہ یٹویا میں یوتھ کیمپ پر فائرنگ سے ہونے والی تقریباً 93 ہلاکتوں نے ملک کو ہلا کررکھ دیا ہے۔ ناروے [...]<img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=rizwanatta.wordpress.com&amp;blog=2965118&amp;post=339&amp;subd=rizwanatta&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p dir="RTL" align="CENTER"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">مسلمان مخالفت، نسل پرستی یا ذہنی خلل</span></span></p>
<p dir="RTL" align="CENTER"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">ناروے میں دہشت گردی کی وجہ کیا ہے؟</span></span></p>
<p dir="RTL" align="CENTER"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">رضوان عطا</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">22 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جولائی کو ناروے کے دارلحکومت اوسلو میں ہونے والے دھماکے اور اس کے شمال میں واقع جزیرہ یٹویا میں یوتھ کیمپ پر فائرنگ سے ہونے والی تقریباً </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">93 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ہلاکتوں نے ملک کو ہلا کررکھ دیا ہے۔ ناروے کے وزیراعظم جینز سٹولن برگ کے مطابق جنگ عظیم دوم کے بعد سے کبھی بھی ہمارے ملک میں جرم کا اتنا بڑا واقعہ نہیں ہوا۔ انسانی تاریخ میں یہ شاید اب تک واحد گن مین کی طرف سے ہونے والی ہلاکتوں کی سب سے بڑی تعداد ہے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اتنے بڑے پیمانے پر معصوم شہریوں کے قتل اور دونوں حملوں کے ملزم آندرے بیرنگ بریوک کے خیالات کے سامنے آنے کے بعد اسے اچانک رونما ہونے والا اتفاقی واقعہ قرار نہیں دیا جاسکتا۔ اس کی تہہ تک پہنچے بغیریہ ممکن نہیں ہوگا کہ ایسے واقعات کو آئندہ روکنے کے لیے مناسب حکمت عملی ترتیب دی جاسکے۔<span id="more-339"></span></span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جمعہ کو ہونے والے دو حملوں میں سے پہلے کا نشانہ حکومت اور دوسرے کا حکمران جماعت کی طرف سے منظم کیا جانے والا سمر کیمپ تھا جس میں نوجوانوں کی ایک معقول تعداد کئی دہائیوں سے حصہ لیتی آرہی ہے۔ تقریباً تین بج کر چھبیس منٹ پر ایک کار بم دھماکہ اس مقام پر ہوا جہاں سرکاری عمارتیں واقع ہیں۔ ان میں وزیراعظم کا دفتر بھی شامل ہے۔ اس دھماکے کے نتیجے میں کم ازکم سات افراد ہلاک اورکئی دیگر زخمی ہوئے۔ تقریباً دو گھنٹے بعد دوسرا حملہ ہوا۔ نارویجن لیبر پارٹی کی ایک ذیلی تنظیم کے زیر اہتمام ہونے والے سمر کیمپ میں شریک افراد پر پولیس کی وردی میں ملبوس شخص نے فائرنگ کر کے</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">85 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">افراد کو ہلاک کردیا۔ یٹویانامی جزیرے میں ہلاک ہونے والے ان افراد میں سے بیشتر کی عمریں</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">15 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سال یا اس سے کچھ زیادہ تھیں۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جزیرہ یٹویا پر جس انداز سے ملزم نے قتل عام کیا وہ ایک سوچے سمجھے منصوبے کے تحت تھا جس کا مقصد زیادہ سے زیادہ افراد کو قتل کرنا تھا۔ پولیس کی وردی میں ملبوس شخص، جو مبینہ طور پر آندرے بیرنگ بریوک تھا، اندرون اوسلو میں ہونے والے دھماکے کے بعد وہاں آیا۔ وہ بظاہر یہ باور کراتا رہا کہ شرکا کی حفاظت کے لیے وہ یہاں ہے۔اس نے وہاں موجود لوگوں کو اکٹھا ہونے کا کہا۔ جو اس چال میں پھنس گئے ان میں سے زیادہ تر حملہ آور کی گولیوں کی بوچھاڑ کی زد میں آگئے۔ اس دوران میں کئی افراد نے تیر کر جزیرہ سے باہر نکلنے کی کوشش کی جنہیں بعدازاں حملہ آور نے نشانہ بنایا۔ کئی افراد ڈوب کر بھی ہلاک ہوئے۔ بالآخر یہ شخص پولیس کے قابو آ گیا۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اوسلو میں ہونے والے پہلے حملے کے بعد بعض ذرائع ابلاغ دہشت گردی کے اس واقعے میں کسی مسلمان انتہا پسند فرد یا تنظیم کے ملوث ہونے کا اشارہ دینے لگے۔ یورپ کے اندر مسلمانوں کے بارے میں پائی جانے والی ایک مخصوص متعصبانہ رائے کی بالخصوص</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">9/11 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سانحے کے بعد بڑھوتری ہوئی ہے، اس لیے ذرائع ابلاغ کے بعض حلقوں کا رویہ حیرت انگیز نہیں، فکر انگیز ضرور ہے۔ پولیس نے جس شخص کو گرفتار کیا وہ ناروے کا سفید فام شہریہے اور ان لوگوں سے نفرت کرتا ہے جن پر شک کیا جارہا تھا کہ وہ ملوث ہوں گے۔ گرفتار ہونے والے شخص کو اسلام اور کمیونزم دونوں ناپسند ہیں۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">آندرے بیرنگ بریوک کی گرفتاری کے بعد اس کے تصورات کے بارے میں باتیں ذرائع ابلاغ میں آنے لگیں۔ انٹرنیٹ پر اس کی پوسٹنگز، دوستوں اور ملنے والوں کی آرا اور پولیس کے بیانات سے اس شخصیت کا خاکہ نمایاں ہونے لگا۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">32 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سالہ بریوک کے وکیل کے مطابق ان کے موکل نے اپنے عمل کو” سفاک“ مگر” ضروری“ قرار دیا ہے۔ دوسرے الفاظ میں اسے کوئی پچھتاوا نہیں۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">نارویجن پولیس کے مطابق حملوں سے چند گھنٹے قبل ملزم نے انٹرنیٹ پر پندرہ سو صفحات پر مشتمل جومنشور شائع کیا اس سے اس کے عزائم کا پتہ چلتا ہے۔ ان صفحات پر بریوک نے کئی ماہ سے جاری ان حملوں کی منصوبہ بندی کی خبردی ہے اور اس میں روزانہ کی بنیاد پر واقعات کو درج بھی کیا گیا ہے۔ اس منشورمیں اس نے دعویٰ کیا ہے کہ وہ ایک چھوٹے گروہ کا حصہ ہے جس کا مقصد” مغربی یورپ کا سیاسی و عسکری کنٹرول حاصل کرنا اور ایک قدامت پسند ثقافتی سیاسی ایجنڈا لاگو کرنا ہے“۔ اس کے مطابق” مکالمے کا وقت گزر چکا ہے۔ ہم نے امن کے لیے موقع دیا۔ مسلح مزاحمت کا وقت آچکا ہے“ اس مسودے کے مصنف کا نام ملزم کے نام سے قدرے مختلف درج ہے لیکن ملزم کے وکیل نے تصدیق کی ہے کہ یہ بریوک ہی ہے۔ یہ دستاویز لبرل ازم اور کثیر الثقافتی رجحان کو’ ثقافتی مارکس ازم‘ سے لائق موازنہ تصور کرتی ہے۔ اس کے مطابق یہ رجحانات یورپ کی عیسائی تہذیب کو ختم کررہے ہیں۔ یہمسودہ اس پیغام کے ساتھ اختتام پذیر ہوتا ہے” میرا خیال ہے یہ میری آخری تحریر ہوگی۔ اس وقت جمعہ</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">22 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جولائی</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">12:51 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ہیں“۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">یہ بھی خیال کیا جاتا ہے کہ بریوک نے حملوں سے قبل ایک ویڈیو پوسٹ کی جس میں اس نے مختصراً اپنے دلائل پیش کیے اس وڈیو میں وہ فوجی یونیفارم میں نظر آتا ہے جو بندوق سے نشانہ لگارہا ہے۔ یہاں اس کا انداز ایسے ہے جسے وہ خود کو اپنی پسندیدہ وڈیوگیم’ ماڈرن وار فیئر</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">2‘ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کا کوئی کردار بناکر پیش کر رہا ہو۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اس وڈیوگیم پر تنقید بھی ہوچکی کہ اس میں بہت زیادہ تشدد دکھایا جاتا ہے۔ اس پرنسل پرستانہ ہونے کا الزام بھی لگایا گیا۔ برطانوی دارالعوام کے رکن کیتھ ویز، جو ویڈیوگیمز میں تشدد کے خلاف ہیں، اس معاملے کو اٹھا چکے ہیں۔ کئی ممالک میں اس کا اجرا مباحث کا موضوع بنارہا۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">قبل ازیں بیان کی گئی تحریر اس کی واحد تحریر یا پیغام نہیں تھا جو انٹرنیٹ پر جاری ہوا۔ بلکہ گزشتہ کئی سالوں سے وہ یہ کام کررہا تھا۔ اس نے</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">Document.no </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ویب سائٹ پر کئی کمینٹس لکھے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اس ویب سائٹ پر</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">2010</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ءکے شروع میں پوسٹ کیے گئے ایک کمنٹ میں وہ معتدل اور قدامت پسند مسلمانوں میں تفریق کرنے کی نفی کرتا دکھائی دیتا ہے۔ اس کے مطابق اگر</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">80 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد مسلمان اعتدال پسند ہیں تو اس سے فرق نہیں پڑتا۔ بلکہ” ایک جہاز کو چند افراد ہی قابوکر لیتے ہیں“۔ یہاں وہ سوال اٹھاتا ہے۔” پاکستان کی آبادی میں طالبان کتنے فیصد ہیں۔</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">1</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد،</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">3 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">5 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد؟ اور انہوں نے وہاں کتنی افراتفری مچائی ہوئی ہے“۔ آگے چل کر وہ کہتا ہے کہ میرے نزدیک مسلمانوں، نازیوں اور مارکسسٹوں سے مختلف برتاو کرنا منافقانہ عمل ہے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اوسلو میں مسلمانوں کی آبادی بڑھنے اور ان کے ہاتھوں غیر مسلم نارویجنز کی پٹائی کے واقعات پر تشویش کا شکار یہ شخص آبادی کے تناسب میں تبدیلی کے اعدادوشمار مختلف ذرائع سے اکٹھے کر کے پیش کرتا بھی دکھائی دیتا ہے۔ وہ کو سوو کے بارے میں بتاتا ہے کہ</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">1900 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ءمیں یہاں</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">40 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد مسلمان تھے اور</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">2008</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ءمیں</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">93 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد ہیں۔ لبنان میں</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">1911</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ءمیں</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">21 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد مسلمان تھے جبکہ</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">2008</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ءمیں</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">75 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد ہیں۔ اناطولیہ</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ترکی</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">میں</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">1300</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ءمیں</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">99 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد عیسائی تھے مگر</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">2009</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ءمیں</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">1</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد ہیں۔ یوں وہ مسلمانوں کی آبادی بڑھنے یا عیسائیوں کی آبادی کم ہونے کے اعدادوشمار پیش کر کے اسلام یا مسلمانوں کے قدم یورپ میں بڑھنے سے روکنے کے دلائل بار بار سامنے لاتا دکھائی دیتا ہے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">2009</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ءکے وسط میں اس ویب سائٹ پر شائع ہونے والے ایک کمنٹ میں ناروے کی’ ثقافتی قدامت پسند تحریک‘ کا آئندہ پانچ سال کا ایجنڈہ یوں پیش کرتا ہے کہ</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">1</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">۔ قومی سطح کا اخبار۔ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">2</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">۔ بہت سی این جی اوز پر کنٹرول کے لیے کام۔</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">3 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">۔ نارویجن انگلش ڈیفنس لیگ</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">( </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کا قیام</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">)</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">بریوک کے پیغام سے پتا چلتا ہے کہ وہ انگلش ڈیفنس لیگ</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">( </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ای ڈی ایل</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کو پسند کرتا ہے۔ ای ڈی ایل برطانیہ میں دائیں بازو کی انتہا پسند تنظیم ہے جو بظاہر اسلام ازم کے پھیلاو کو خطرہ قرار دیتی ہے۔مگر اس کے خیالات نسل پرستانہ ہیں اور یہ مسلمانوں کے خلاف متعصبانہ پروپیگنڈا کرنے میں مصروف عمل ہے۔ بریوک نے ایک پوسٹ میں اعتراف کیا ہے کہ اس نے ای ڈی ایل اور ایس آئی ای</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(Stop Islamification of Europe) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سے بات چیت کی ہے اور انہیں ہوش مندی سے حکمت عملیاں اپنانے کی تجویز دی ہے۔ ایس آئی او ای کے خیال میں یورپ میں اسلام پسندانہ سیاسی غلبہ ہوتے جارہا ہے اور اسے روکنے کا کام انہی کے ذمہ ہے۔ یورپ میں موجود یہ گروہ مسلمانوں کے خلاف نفرت پھیلانے والوں میں پیش پیش رہتا ہے۔ بریوک کے برطانوی انتہا پسند جماعت برٹش نیشنل پارٹی </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">( </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">بی این پی</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سے تعلق بھی عیاں ہورہے ہیں۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اس حوالے سے برطانیہ میں نسل پرستی کے خلاف متحرک تنظیم ’یونائٹ ایگنسٹ فاشزم‘ کے جوائٹ سیکریٹری کا کہنا ہے ” ثبوت بڑھتے جارہے ہیں کہ آندرے بیرک بریوک دائیں بازو کے انتہا پسند خیالات رکھتا تھا اور فاشسٹ اور اسلامو فوبک تنظیموں، جن میں ای ڈی ایل اور بی این پی شامل ہیں، کی حمایت کرتا تھا۔ اگر اوسلو اور یٹویامیں دہشت گردانہ وحشت نیو نازیوں کا کام ہوا تو ایسا وہ پہلی بار نہیں کررہے۔ اوکلوہا ماسٹی میں</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">1995</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ءمیں دھماکوں کی ابتدائی طور پر ذمہ داری مسلمانوں پر ڈالی گئی لیکن دراصل یہ انتہا پسند دائیں بازو کی کارروائی تھی“۔ ان کا کہنا تھا کہ ہمیں نسلی تعصب کے کلچر کے فروغ کو بڑھنے کی اجازت نہیں دینی چاہیے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">یورپ میں اسلاموفوبیا’ جس سے مراد اسلام یا مسلمانوں سے نفرت، تعصب یا خوف لی جاتی ہے‘ خاصا پھیل چکا ہے۔ سوئٹرزلینڈ میں میناروں کی تعمیر، جو اب مساجد کا لازمی جز تصور کیے جاتے ہیں‘ پر تنازعہ</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">2000</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ءکی دہائی سے چل رہا تھا۔ بالآخر نومبر</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">2009</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ءمیں ایک ریفرنڈم کے ذریعے نئے میناروں کی تعمیر پر پابندی لگادی گئی جس کی حمایت </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">57.5 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد ووٹروں نے کی۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">یورپ کے ہمسایہ ممالک میں اس کے خلاف مختلف اخبارات میں لکھا گیا۔ فرانس کے اخبار’لبریشن‘ نے سرخی لگائی’ شرمندہ کرنے والا ووٹ‘ بلجیئم کے </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">Le Soir </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اور برطانیہ کے لندن ٹائم میں تنقید شائع ہوئی۔ بعدازاں یورپی میڈیا کو خیال آیا کہ وہ قارئین سے یہ پوچھیں کہ ان کے اپنے ملک میں اگر معاملہ ایسا ہو جائے تو؟ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">تقریباً تمام بڑے اخبارات کے پولز میں سوئٹز لینڈ کی طرف سے اپنائے گئے موقف کی اکثریت کی طرف سے تائید ہوئی۔ سپین کے</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">El Pais </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">میں</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">80</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد اور جرمنی کے</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">Die Well </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">میں</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">79 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد نے یہی رائے دی۔ اسی طرح فرانس میں ہونے والے رائے عامہ کے ایک جائزے میں میناروں پر پابندی کی حمایت اکثریت نے کی ۔رائے شماری کرانے والے ادارے آئی ایف او پی کے ایک سروے سے یہ بات بھی سامنے آئی کہ فرانس میں</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">41 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد نئی مساجد کی تعمیر کے خلاف میں، حالانکہ</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">2001</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ءمیں صرف</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">22</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد ایسا چاہتے تھے۔فرانس، نیدر لینڈز، سویڈن، فن لینڈ، برطانیہ اور بعض دیگر ممالک میں وہ سیاسی جماعت جو مہاجرین کی یورپ آمد کی مخالفت کررہی ہیں، اور مسلمانوں کے بارے میں متعصبانہ رویہ رکھتی ہیں مقبول ہورہی ہیں۔ یہ پارلیمنٹ میں نشستیں جیتنے میں بھی کامیاب ہورہی ہیں۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">بریوک کے حالیہ عمل کو محض ذہنی خلل قرار نہیں دیا جاسکتا۔ اگر یہ خلل تھا تو اس کی مادی وجوہات ضرورہوں گی۔ ڈنمارک کا سانحہ اشارہ کرتا ہے کہ یورپ میں نسل پرست، انتہا پسند اور فاشسٹ اس قابل ہونا شروع ہوگئے ہیں کہ نظریاتی اور تنظیمی دونوں سطحوں پر مختلف قسم کے دباو کا سامنا کرتے ہوئے خود کو برقرار رکھ سکیں۔ یورپ میں انتہا پسند دائیں بازو کے فروغ کا سلسلہ گزشتہ تقریباً</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">30 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سالوں سے جاری ہے۔ جرمنی، بلجییم، نیدر لینڈز، اٹلی، سیکنڈی نیویا، ہنگری اور برطانیہ و دیگر میں ایسے گروہ خاصے مضبوط ہوچکے ہیں۔ ایسے گروہوں اور جماعتوں کی کارکردگی کا مختصر احوال کچھ یوں ہے</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">:</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">انتہا پسند دائیں بازو کی جماعت ڈینش پیپلزپارٹی کی ڈنمارک کی پارلیمنٹ میں</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">25 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سیٹیں ہیں، سویڈن کی ڈیموکریٹس پارٹی نے</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">2010</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ءکے انتخابات میں</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">5.7 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد ووٹ لیے۔ فن لینڈ میں </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">True Finns </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">پارٹی نے اپریل میں شاندار کارکردگی کا مظاہرہ کیا۔ مارچ</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">2010</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ءمیں پہلے مرحلے کے فرانسیسی انتخابات میں نیشنل فرنٹ نے</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">15 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد ووٹ حاصل کیے۔ نیدر لینڈر میں پارٹی فار فریڈم کی پارلیمنٹ میں</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">24</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">نشستیں ہیں، اب یہ ملک کی تیسری بڑی جماعت ہے۔ برٹش نیشنل پارٹی </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">2009</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ءمیں دوممبران کو پارلیمنٹ بھیجنے میں کامیاب ہوئی۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ناروے میں ہونے والا حملہ ایک ایسے شخص نے کیا ہے جو مسلمان مخالف خیالات رکھتا ہے، جو انتہا پسند عیسائی ہے اور نسل پرستوں سے متاثر ہے۔ لیکن اس نے حملہ اپنے ملک کی حکمران جماعت پر کیاہے جو اس کے مطابق کثیر الثقافتی رجحان کو فروغ دے رہی اور مسلمانوں سے نرم برتاو کرتی ہے۔ وہ اپنے منشور میں اس کی وجہ یوں بیان کرتا ہے۔ ”مسلمانوں کو لازماً جنگلی جانور تصور کرنا چاہیے</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">&#8230;. </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جنگلی جانوروں کو قصور وار مت ٹھہراو بلکہ کثیر الثقافتی رجحان کے حامیوں کو</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">&#8230;. </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ان غداروں کو جنہوں نے ان جانوروں کو ہماری زمین پر آنے دیا“ تاہم اس حملے سے یورپ کے مسلمانوں ، مسلمان سمجھے جانے والوں اور تارکین وطن میں تشویش کی لہر دوڑ گئی ہے۔ یہ واقع پتا دیتا ہے کہ یورپ میں نسل پرستی اور اسلاموفوبیا کے خلاف جدوجہد بڑھانے کا وقت آگیا ہے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ناروے کا سانحہ پاکستان جیسے ممالک میں مسیحیوں اور دیگر اقلیتوں کے خلاف ہونے والی دہشت گردی کے واقعات بھی یاد دلاتا ہے۔ جس طرح پاکستان میں اقلیتیں تعصب اور تشدد کا شکار ہیں وہ بھی ایک لمحہ فکر یہ ہے۔ یہاں بھی انتہا پسند انہیں سُکھ سے نہیں جینے دیتے۔اگر مذہبی انتہا پسند پاکستان اور اس جیسے دیگر ممالک میں ایک مسئلہ ہے تو یورپ میں بھی ہے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">یورپ میں اسلام اور مسلمانوں کے بارے میں متعصب رویے، تحاریر اور تصاویر کے ذریعے اسلامی مذہبی جنونی تنظیمیں نوجوانوں کو اپنی طرف مائل کرتے ہیں اور غیر مسلموں پر دہشت گردانہ حملے کرنے کے لیے اُکساتی ہیں۔ یورپ میں نسل پرست بھی اسی سے ملتے جلتے طریقے استعمال کرتی ہیں۔ معاشرے کو یوں تقسیم کرنے والی قوتوں کو رد کرنے کی ضرورت ہے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<br />  <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gocomments/rizwanatta.wordpress.com/339/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/comments/rizwanatta.wordpress.com/339/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godelicious/rizwanatta.wordpress.com/339/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/delicious/rizwanatta.wordpress.com/339/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gofacebook/rizwanatta.wordpress.com/339/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/facebook/rizwanatta.wordpress.com/339/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gotwitter/rizwanatta.wordpress.com/339/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/twitter/rizwanatta.wordpress.com/339/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gostumble/rizwanatta.wordpress.com/339/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/stumble/rizwanatta.wordpress.com/339/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godigg/rizwanatta.wordpress.com/339/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/digg/rizwanatta.wordpress.com/339/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/goreddit/rizwanatta.wordpress.com/339/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/reddit/rizwanatta.wordpress.com/339/" /></a> <img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=rizwanatta.wordpress.com&amp;blog=2965118&amp;post=339&amp;subd=rizwanatta&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/07/31/%d9%86%d8%a7%d8%b1%d9%88%db%92-%d9%85%db%8c%da%ba-%d8%af%db%81%d8%b4%d8%aa-%da%af%d8%b1%d8%af%db%8c-%da%a9%db%8c-%d9%88%d8%ac%db%81-%da%a9%db%8c%d8%a7-%db%81%db%92%d8%9f/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
	
		<media:content url="http://1.gravatar.com/avatar/7811763ba9f518d8e067d48a0f6d8bab?s=96&#38;d=identicon&#38;r=G" medium="image">
			<media:title type="html">rizwanatta</media:title>
		</media:content>
	</item>
		<item>
		<title>یونان کا امتحان</title>
		<link>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/07/08/%db%8c%d9%88%d9%86%d8%a7%d9%86-%da%a9%d8%a7-%d8%a7%d9%85%d8%aa%d8%ad%d8%a7%d9%86/</link>
		<comments>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/07/08/%db%8c%d9%88%d9%86%d8%a7%d9%86-%da%a9%d8%a7-%d8%a7%d9%85%d8%aa%d8%ad%d8%a7%d9%86/#comments</comments>
		<pubDate>Fri, 08 Jul 2011 11:24:33 +0000</pubDate>
		<dc:creator>رضوان عطا</dc:creator>
				<category><![CDATA[معیشت]]></category>
		<category><![CDATA[یورپ]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://rizwanatta.wordpress.com/?p=334</guid>
		<description><![CDATA[یونان کا امتحان حکمران جماعت اور یورپی یونین سے عوامی رائے عامہ متصادم رضوان عطا تیس جون کو یونان کی پارلیمنٹ کا امتحان تھا۔ ملک میں وسیع پیمانے پر کٹوتیوں کے پروگرام کے بارے میں فیصلہ آسان نہیں تھا۔ اس پروگرام پر عمل درآمد کا مطلب ہے ٹیکسوں میں اضافہ، اخراجات میں کمی اور نج [...]<img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=rizwanatta.wordpress.com&amp;blog=2965118&amp;post=334&amp;subd=rizwanatta&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p dir="RTL" align="CENTER"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">یونان کا امتحان</span></span></p>
<p dir="RTL" align="CENTER"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">حکمران جماعت اور یورپی یونین سے عوامی رائے عامہ متصادم</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">رضوان عطا</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">تیس جون کو یونان کی پارلیمنٹ کا امتحان تھا۔ ملک میں وسیع پیمانے پر کٹوتیوں کے پروگرام کے بارے میں فیصلہ آسان نہیں تھا۔ اس پروگرام پر عمل درآمد کا مطلب ہے ٹیکسوں میں اضافہ، اخراجات میں کمی اور نج کاری۔ پارلیمنٹ نے اس غیر مقبول فیصلے کی منظوری دے دی۔ اب </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">72 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ارب ڈالر کے ریاستی اثاثے برائے فروخت ہیں۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">300 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ارکان پر مشتمل پارلیمنٹ کے </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">155 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ارکان نے ان اقدامات کے حق میں ووٹ دیے جن کی مخالفت سروے کے مطابق </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">80 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد یونانی کر رہے تھے۔ حکمران جماعت سے اپنی بات منوانے کی خاطر ہزاروں ایتھنز کی گلیوں میں احتجاج کر رہے تھے اور کئی پولیس سے گتھم گتھا ہو رہے تھے۔ <span id="more-334"></span><br />
</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">یونان میں بحران کی ابتدا کے بعد پہلی بار ملکی ٹریڈ یونین کنفیڈریشن نے چوبیس کے بجائے اڑتالیس گھنٹے کی کال دی تھی۔ حکمران جماعت کا اصرار تھا کہ ملک کو دیوالیہ ہونے سے بچانے کے لیے یورپی یونین کے بڑوں اور عالمی مالیاتی ادارے </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">آئی ایم ایف</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کی بات ماننا ہوگی مگر رائے عامہ ماننے کو تیار نہیں اور خاصے عرصے سے احتجاج کر رہی ہے۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">دراصل مئی ہی سے یونان کے دارالحکومت ایتھنز سمیت تقریباً تمام بڑے شہر مظاہروں کی لپیٹ میں ہیں۔حالیہ یونانی تاریخ کا شاید یہ سب سے بڑا ابھار ہے جس کی وجہ ملک کا معاشی بحران بنا جو اب سیاسی اور سماجی بحران بن چکا ہے۔ اس کی شدت اس قدر ہے کہ یورپی یونین بھی اس سے محفوظ نہیں۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">قبل ازیں</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">15 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جون کو جب مظاہرین نے یونانی پارلیمنٹ کو گھیرے میں لے لیا تو ملک کے وزیراعظم نے دباو میں آکر استعفیٰ تک پیش کردیا، مگر چند گھنٹوں کے بعد واپس ہوگیا۔ اس موقع پر سینٹرل لیفٹ حکمران جماعت پاسوک </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(PASOK) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کو روایتی حریف سینٹرل رائٹ نیو ڈیموکریسی پارٹی کے ساتھ نئی اتحادی حکومت بنانے کے لیے گفت وشنید کرنا پڑی جو کامیاب نہ ہوئی، اور پھر حکومت ہی میں بڑی تبدیلیوں اور پارلیمنٹ میں اعتماد کے ووٹ کی طرف بڑھاگیا۔ کابینہ کی اکھاڑ بچھاڑ ہوئی البتہ مقروض یونان کو بحران سے نکالنے کے یہ اور اس جیسے کئی دیگر اقدامات ناکام ثابت ہوئے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">یونان پر</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">340 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ارب یورو کا قرض ہے جو سال کے آخر تک</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">10 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ارب مزید بڑھ سکتا ہے۔ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">2009</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ءکے اواخر سے قرض کے بحران کے بادل یونان، آ ئرلینڈ اور پرتگال، جہاں یورو رائج ہے، پر منڈلانا شروع ہوگئے تھے۔</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">2010</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ءکوئی اچھی خبر نہ لایا۔ اپریل</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">2010</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ء میں آئی ایم ایف اور یورپی یونین کی طرف سے بیل آوٹ کی منظوری کے بعد یونانی حکومت کی طرف سے بڑے پیمانے پر کٹوتیوں اور نئے ٹیکسوں کی تجاویز سامنے آنا شروع ہوگئیں۔ اس کے خلاف </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">5 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">مئی</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">2010</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ءکو ایتھنز میں بڑے اور پرتشدد مظاہرے ہوئے اور تین افراد جان سے ہاتھ دھو بیٹھے۔ یونان میں احتجاج اور تشدد اس کے بعد بھی نہیں رکا۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">گزشتہ سال یورپی یونین، عالمی مالیاتی بینک</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">آئی ایم ایف</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اور مرکزی یورپی بینک نے مل کر</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">110 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ارب یورو کا بیل آوٹ پیکیج یونان کو دیا۔ اس کے باوجود رائے عامہ بیل آؤٹ آئی ایم ایف کے خلاف ہی رہی۔ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">18 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">مئی</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">2011</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ءکو شائع ہونے والے ایک سروے کے مطابق آئی ایم ایف کے ساتھ </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">2010</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ءمیں”مفاہمت کی یادداشت“ پر دستخط غلط فیصلہ تھا، جس سے ملک</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">(</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">یونان</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">) </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کو نقصان پہنچا۔ اس رائے کے قائم ہونے کی ٹھوس وجوہ ہیں۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">بیل آوٹ کے ساتھ حکومت نے بڑے پیمانے پر جن کٹوتیوں کا آغاز کیا اس نے معیار زندگی کو متاثر کرنے کے ساتھ ساتھ معیشت کو مزید بحران کی طرف دھکیلا۔ بے روزگاری دوگنا ہوکر</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">16 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد ہوگئی۔ یونان میں اب</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">30 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سال سے کم عمر افراد میں یہ شرح</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">31 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد ہے۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سرکاری محکموں میں کام کرنے والوں کی تنخواہوں میں تقریباً </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">20 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد کمی ہوئی۔ گزشتہ برس کل داخلی پیداوار میں</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">4.8 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد کمی ہوئی اور صنعتی پیداوار</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">8 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">فیصد کم ہوئی جبکہ مہنگائی میں مسلسل اضافہ ہوا۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اخراجات اور آمدنی میں فرق کو کم کرنے کے لیے یونانی حکومت نے جوبانڈ جاری کیے تھے وہ گلے پڑتے دکھائی دیتے ہیں۔ حکومت ادائیگیوں سے قاصر نظرآتی ہے۔ سرمایہ کارکو خدشہ ہے کہ یونانی حکومت دیوالیہ ہوجائے گی۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">یونان کے بحران سے ان ممالک کو، جو زیادہ مقروض ہیں، جیسے پرتگال، آئرلینڈ، اٹلی اور سپین، شدید خطرہ ہے البتہ اس بحران کے اثرات اس سے بھی آگے تک جاسکتے ہیں۔ جس طرح تیونس عرب دنیا میں ایک سیاسی ابھار کا سبب بنا، مقروض ممالک کی معیشتوں کے ”زوال “ کے لیے یہی کردار یونان ادا کرسکتا ہے۔ یونان یورپ کے لیے</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">2008</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ءکے ”لہمین برادرز“ جیسے مالیاتی بحران کا پیش خیمہ ثابت ہوسکتا ہے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">یونان نے فرانسیسی بینکوں کو </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">53 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ارب روپے اور جرمن بینکوں کو </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">34 </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ارب روپے کی ادائیگی کرنی ہے۔ اب قرض دینے والے جیسی مشکل قرض لینے والی کی بھی ہے۔ جب یونانی بانڈر کی ریٹنگ کم ہوئی تو ان بالخصوص فرانسیسی بینکوں میں تشویش کی لہر دوڑ گئی جس کا اظہار انہوں نے کھلے عام کیا ہے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">یونان کا بحران یورپی یونین کے ڈھانچے میں بنیادی خامیوں کی نشاندہی بھی کرتا ہے۔ گزشتہ دہائی کے وسط تک یورپی یونین کا تصور یورپ کے بیشتر ممالک میں مقبول رہا۔ بہت سے ممالک میں یورپی یونین میں شمولیت کا خواب بہتر معاشی ترقی کے لیے دیکھا جاتا رہا۔ یونان کے حوالے سے معاملہ یہ بھی تھا کہ یہاں کے عوام آمریت کا سامنا کرچکے تھے اور ان کے خیال میں یونین کے ضابطے مستقبل میں کسی آمریت کی راہ میں سب سے بڑی رکاوٹ ہوں گے۔ یہ آزادانہ نقل و حمل اور بہتر معاش کا شارٹ کٹ سمجھا گیا۔ یہ رائے عام تھی کہ یونانیوں کو جرمنی، فرانس اور نیدرلینڈز اور بیلجیئم جیسے امیر ممالک تک رسائی ملے گی۔ شروع میں یونان جیسے ممالک کو یونین میں شمولیت سے معاشی اعشاریوں میں اضافہ نصیب بھی ہوا، مگر یہ عارضی تھا۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">یورپی یونین کے اندر بہرحال پیداواری صلاحیت کا فرق موجود ہے۔ مثلاً جرمنی، فرانس، اور نیدرلینڈز جسے ممالک اس میدان میں یونان اور پرتگال سے آگے ہیں۔ یونین کے قیام اور پھیلاو کے ساتھ آہستہ آہستہ نسبتاً کم پیداواری صلاحیت رکھنے والے ممالک کا دیگر جیسے جرمنی سے تجارتی توازن خراب ہوتا گیا۔ مثلاًجرمنی نے اپنے ملک کے اندر اجرتوں میں کچھ کٹویتوں کے ذریعے پیداواری لاگت مزید کم کی، ٹیکنالوجی کی جدت کی بنا پر فوقیت پہلے ہی حاصل تھی، نتیجتاً اس کی برآمدات میں خاصا اضافہ ہوتا گیا جن کا رخ یورپ میں کم پیداواری صلاحیت رکھنے والے ممالک کی طرف بھی تھا۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">نسبتاً کم ترقی یافتہ ممالک نے تجارتی توازن میں بگاڑ کی درستگی کے لیے جو قرض زیادہ شرح سود پر لیے وہی اب یورپی یونین کے لیے مسئلہ بن گئے ہیں۔ ابتدا میں جرمنی اور فرانس جیسے ممالک کے بینک زیادہ شرح سود پر قرض دے کر سرمایہ و وسائل یونان جیسے ممالک سے اپنے ہاں منتقل تو کرتے رہے مگر اب وہ ایسا نہیں کرسکتے۔ حالات بدل چکے ہیں، یونانی حکومت اب اگر کچھ دینا چاہتی ہے تو لوگوں کی جیبوں سے نکال کر۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اس کی راہ ہموار کرنے کی خاطر حکمران جماعت کو اپنے بعض ارکان پارلیمنٹ کو بھی ناراض کرنا پڑا ہے۔ یہ قیمت انہوں نے چکا دی ہے۔ مگر کیا وہ سیاسی قیمت چکا پائیں گے؟</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<br />  <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gocomments/rizwanatta.wordpress.com/334/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/comments/rizwanatta.wordpress.com/334/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godelicious/rizwanatta.wordpress.com/334/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/delicious/rizwanatta.wordpress.com/334/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gofacebook/rizwanatta.wordpress.com/334/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/facebook/rizwanatta.wordpress.com/334/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gotwitter/rizwanatta.wordpress.com/334/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/twitter/rizwanatta.wordpress.com/334/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gostumble/rizwanatta.wordpress.com/334/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/stumble/rizwanatta.wordpress.com/334/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godigg/rizwanatta.wordpress.com/334/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/digg/rizwanatta.wordpress.com/334/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/goreddit/rizwanatta.wordpress.com/334/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/reddit/rizwanatta.wordpress.com/334/" /></a> <img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=rizwanatta.wordpress.com&amp;blog=2965118&amp;post=334&amp;subd=rizwanatta&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/07/08/%db%8c%d9%88%d9%86%d8%a7%d9%86-%da%a9%d8%a7-%d8%a7%d9%85%d8%aa%d8%ad%d8%a7%d9%86/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
	
		<media:content url="http://1.gravatar.com/avatar/7811763ba9f518d8e067d48a0f6d8bab?s=96&#38;d=identicon&#38;r=G" medium="image">
			<media:title type="html">rizwanatta</media:title>
		</media:content>
	</item>
		<item>
		<title>یہ ہے یونیورسٹی آف دی پنجاب لاہور</title>
		<link>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/06/28/%db%8c%db%81-%db%81%db%92-%db%8c%d9%88%d9%86%db%8c%d9%88%d8%b1%d8%b3%d9%b9%db%8c-%d8%a2%d9%81-%d8%af%db%8c-%d9%be%d9%86%d8%ac%d8%a7%d8%a8-%d9%84%d8%a7%db%81%d9%88%d8%b1/</link>
		<comments>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/06/28/%db%8c%db%81-%db%81%db%92-%db%8c%d9%88%d9%86%db%8c%d9%88%d8%b1%d8%b3%d9%b9%db%8c-%d8%a2%d9%81-%d8%af%db%8c-%d9%be%d9%86%d8%ac%d8%a7%d8%a8-%d9%84%d8%a7%db%81%d9%88%d8%b1/#comments</comments>
		<pubDate>Tue, 28 Jun 2011 07:26:50 +0000</pubDate>
		<dc:creator>رضوان عطا</dc:creator>
				<category><![CDATA[انسانی حقوق]]></category>
		<category><![CDATA[آزادیٔ اظہار]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://rizwanatta.wordpress.com/?p=328</guid>
		<description><![CDATA[یہ ہے یونیورسٹی آف دی پنجاب لاہور طلبا پر تشدد، اساتذہ سے بدسلوکی رضوان عطا یونیورسٹی آف دی پنجاب لاہور میں اگر کسی طالب علم کو منظم طریقے سے تشدد کا نشانہ بنایا جائے تو یہ اندازہ کرنے میں زیادہ سوچ بچار کی ضرورت نہیں پڑتی کہ ایسا کس نے کیا ہو گا۔ پنجاب یونیورسٹی [...]<img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=rizwanatta.wordpress.com&amp;blog=2965118&amp;post=328&amp;subd=rizwanatta&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">یہ ہے یونیورسٹی آف دی پنجاب لاہور</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:x-large;">طلبا پر تشدد، اساتذہ سے بدسلوکی</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">رضوان عطا</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">یونیورسٹی آف دی پنجاب لاہور میں اگر کسی طالب علم کو منظم طریقے سے تشدد کا نشانہ بنایا جائے تو یہ اندازہ کرنے میں زیادہ سوچ بچار کی ضرورت نہیں پڑتی کہ ایسا کس نے کیا ہو گا۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">پنجاب یونیورسٹی میں محض ایک ہی تو طلبا تنظیم ہے جو وقتاً فوقتاً ایسا کرتی ہے۔ آمر پرویز مشرف کے اقتدار پر قبضے کے بعد جماعت اسلامی نے جمہوریت کے قیام کے نعرے کو تو اپنی سیاست میں مرکزی حیثیت دی مگر طلبا تنظیم کو اسی روش پر چلنے دیا جو آمروں کی ہے۔ کیا پنجاب یونیورسٹی میں اسلامی جمعیت طلبا کے علاوہ کوئی دوسری تنظیم کام کر سکتی ہے؟ جی نہیں۔ پنجاب یونیورسٹی لاہور کا وہ جزیرہ ہے جہاں جماعت اسلامی کے شاگردوں کی خفیہ حکومت قائم ہے۔ اپنی اس جاگیر میں انہیں شعبہ فلسفہ سے شکایت رہی ہے کہ وہ ان کی بیعت نہیں کرتا۔ لہٰذا اسے سزا دینے کا فیصلہ کیا گیا۔ <span id="more-328"></span><br />
</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-size:large;">22 </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جون کو طبیعت ناساز ہونے کی وجہ سے ایک طالبہ نے ایک طالب علم کو کچھ رقم دی کہ وہ کسی میڈیکل سٹور سے دوائی لے آئے۔ اسی دوران اسلامی جمعیت کے کارکن پہنچ گئے اور لڑکے پر تشدد شروع کر دیا۔ وہ نوجوان پوچھتا رہا کہ آخر ایسا کیوں کر رہے ہو مگر جواب میں مار ہی ملی۔ پھٹی ہوئی شرٹ کے ساتھ وہ بھاگ کر ڈیپارٹمنٹ کی عمارت کے اندر چلا گیا مگر باہر ’شکاری‘ انتظار کرنا شروع ہو گئے۔ اس زیادتی کو دیکھتے ہوئے ایک اسسٹنٹ پروفیسر ڈاکٹر شگفتہ بیگم نے انہیں دور ہٹنے پر مجبور کر دیا۔ ایسا کرتے ہوئے بعض دیگر ٹیچرز کو بدسلوکی کا سامنا کرنا پڑا۔ جواباً اسلام کا نام استعمال کرنے والے یہ بہادر طالبات پربھی حملہ آور ہوئے۔ شعبہ فلسفہ کی طالبات کو دیکھتے ہی وہ کبھی یہ کہتے گزر جاتے ’بے غیرت‘ اور کبھی ’اُلو کی پٹھی‘ اور کبھی ’ہم تمہیں سیدھا کر دیں گے‘۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اس واقعے سے چند دن قبل شعبہ فلسفہ کے ایک طالب علم کو تشدد کا نشانہ بنایا جا چکا تھا۔ پس طالبات کے صبر کا پیمانہ لبریز ہوا اور انہوں نے وائس چانسلر کو شکایت رجسٹرڈ کرائی۔ مگر </span></span><span style="font-size:large;">23 </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جون کو اسلامی جمعیت طلبا کے کارکنوں نے شعبہ فلسفہ کے گرد گویا مورچے بنا لیے تاکہ ایک مرتبہ پھر طلبا کو تشدد کا نشانہ بنا سکیں۔ اساتذہ نے جب صورت حال کو بہتر بنانے کی غرض سے ان ’جانبازوں‘ کو وہاں سے جانے کا کہا تو ان سے بدتمیزی کی گئی۔ ڈاکٹر عبدالحفیظ جیسے سینئر استاد بھی اس سے محفوظ نہ رہے۔ شعبہ کے اساتذہ نے ہڑتال کا فیصلہ کیا اور جب لیکچرر سحرین فر بخاری نوٹس لگانے کے لیے گئیں تو اسلامی جمعیت طلبا کے ایک سرگرم کارکن عاطف گجر نے ان سے بدزبانی کی۔ ’تمہارا دماغ خراب ہے‘، یہ جملہ کسی استاد کو بھلا اور کس تنظیم کے کارکن کہہ سکتے ہیں؟ نوٹس اسی وقت پھاڑ دیا گیا۔ شعبہ فلسفہ کے تقریباً تمام اساتذہ، جن میں شعبہ کے سربراہ ڈاکٹر ساجد علی، محمد جواد، سعد ملوک اور شاہد گل شامل ہیں، سے بدسلوکی ہوئی۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-size:large;">24 </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جون کو شعبہ فلسفہ سے ایک ریلی نکلی جو وائس چانسلر کے دفتر تک گئی۔ جیسا کہ بیشتر قومی اخبارات میں رپورٹ ہوا، وائس چانسلر نے اپنے خطاب میں تشدد اور بدسلوکی کرنے والوں کے خلاف سخت ایکشن لینے کا یقین دلایا۔ دلچسپ امر یہ ہے کہ اسلامی جمعیت طلبا کے کئی کارکن، جنہیں بعض طلبا ’غنڈے‘ کہنا پسند کرتے ہیں، ہراساں کرنے کے لیے ریلی کے ساتھ ساتھ رہے۔ انہوں نے بعدازاں اساتذہ کے خلاف نعرے بازی کی اور ایسا کرنے سے روکنے پر یونیورسٹی کے ایک گارڈ کو پیٹا۔ بعدازاں وہ نعرے لگاتے وہاں سے روانہ ہو گئے اور اگلے دن کی تیاری شروع کر دی۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-size:large;">25 </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جون کی رات ہاسٹل میں موجود بعض طلبا کی طرف ایک طالب علم بھاگتا ہوا آیا اور بتایا کہ ’وہ‘ آ رہے ہیں۔ یہ ’وہ‘ کون تھے؟</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">دو درجن کے لگ بھگ اسلامی جمعیت کے کارکن </span></span><span style="font-size:large;">(</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جنہیں آپ جو بھی کہنا پسند کریں</span></span><span style="font-size:large;">) </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">لاٹھیوں اور خود کاراسلحے سمیت فلسفہ کے طالب علموں پر حملہ آور ہونے کے لیے رواں دواں تھے ۔ ان کا شکار شاہد علی خان اور شاہ رخ بنے۔ انہیں شدید تشدد کا نشانہ بنانا شروع کیا گیا، اسی دوران شعبہ فلسفہ کے استاد شاہد گل وہاں پہنچے تاکہ طلبا کو بچایا جا سکے، نتیجتاً ان پر پستول تانا گیا، فائرنگ ہوئی۔ یہاں تک کہ آر او زخمی ہو گئے۔ اساتذہ کو گالیاں سہنا پڑیں، گیٹ کیپر کو بھی مارا گیا۔ کئی افراد جناح ہسپتال داخل ہوئے۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">اس ظلم کے خلاف لاہور میں ایک احتجاجی مظاہرہ ہوا، فیصل آباد اور ملتان میں بھی مظاہرے منظم کیے جا رہے ہیں۔ مذمتی بیانات بھی سامنے آ رہے ہیں۔ تاہم ابھی تک تشدد کرنے والے دندناتے پھر رہے ہیں۔ وائس چانسلر نے اپنا وعدہ وفا کرنا ہے۔ انسانی حقوق کے لیے کام کرنے والوں کی آواز ابھی مدھم ہے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ایک گروہ پوری یونیورسٹی پر اپنی مرضی مسلط کرنے میں کامیاب ہو گیا ہے۔ اس کی ایک بڑی وجہ یہ ہے کہ وہ بہیمانہ تشدد کو اپنی بات منوانے کے لیے استعمال کرتے ہیں اور اپنی اجارہ داری برقرار رکھنے کے لیے کسی بھی حد سے گزرنے کو تیار رہتے ہیں۔ وہ یونیورسٹی میں لڑکوں اور لڑکیوں کو آپس میں بات نہیں کرنے دیتے تاکہ اسی بہانے ڈرا دھمکا کر یا تشدد کے ذریعے بار بار اپنی اجارہ داری کا احساس دلایا جاتا رہے۔ لیکن ایسے تمام معاملات میں مذہب کا نام استعمال کیا جاتا ہے۔ یہ سلسلہ کب تک رہے گا؟ کب ہمارے تعلیمی اداروں کی صورت حال بہتر ہو گی اور کب بدسلوکی اور تشدد کرنے والوں کے ہاتھ روکے جائیں گے؟ کب ہر طالب علم کو تنظیم سازی کی آزادی نصیب ہو گی؟</span></span></p>
<br />  <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gocomments/rizwanatta.wordpress.com/328/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/comments/rizwanatta.wordpress.com/328/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godelicious/rizwanatta.wordpress.com/328/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/delicious/rizwanatta.wordpress.com/328/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gofacebook/rizwanatta.wordpress.com/328/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/facebook/rizwanatta.wordpress.com/328/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gotwitter/rizwanatta.wordpress.com/328/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/twitter/rizwanatta.wordpress.com/328/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gostumble/rizwanatta.wordpress.com/328/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/stumble/rizwanatta.wordpress.com/328/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godigg/rizwanatta.wordpress.com/328/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/digg/rizwanatta.wordpress.com/328/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/goreddit/rizwanatta.wordpress.com/328/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/reddit/rizwanatta.wordpress.com/328/" /></a> <img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=rizwanatta.wordpress.com&amp;blog=2965118&amp;post=328&amp;subd=rizwanatta&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/06/28/%db%8c%db%81-%db%81%db%92-%db%8c%d9%88%d9%86%db%8c%d9%88%d8%b1%d8%b3%d9%b9%db%8c-%d8%a2%d9%81-%d8%af%db%8c-%d9%be%d9%86%d8%ac%d8%a7%d8%a8-%d9%84%d8%a7%db%81%d9%88%d8%b1/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>1</slash:comments>
	
		<media:content url="http://1.gravatar.com/avatar/7811763ba9f518d8e067d48a0f6d8bab?s=96&#38;d=identicon&#38;r=G" medium="image">
			<media:title type="html">rizwanatta</media:title>
		</media:content>
	</item>
		<item>
		<title>عسکری قیادت پر دباو کے اسباب</title>
		<link>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/05/21/%d8%b9%d8%b3%da%a9%d8%b1%db%8c-%d9%82%db%8c%d8%a7%d8%af%d8%aa-%d9%be%d8%b1-%d8%af%d8%a8%d8%a7%d9%88-%da%a9%db%92-%d8%a7%d8%b3%d8%a8%d8%a7%d8%a8/</link>
		<comments>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/05/21/%d8%b9%d8%b3%da%a9%d8%b1%db%8c-%d9%82%db%8c%d8%a7%d8%af%d8%aa-%d9%be%d8%b1-%d8%af%d8%a8%d8%a7%d9%88-%da%a9%db%92-%d8%a7%d8%b3%d8%a8%d8%a7%d8%a8/#comments</comments>
		<pubDate>Sat, 21 May 2011 10:07:22 +0000</pubDate>
		<dc:creator>رضوان عطا</dc:creator>
				<category><![CDATA[سیاسیات]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://rizwanatta.wordpress.com/?p=322</guid>
		<description><![CDATA[عسکری قیادت پر دباو کے اسباب رضوان عطا پاکستان ملٹری اکیڈمی، کاکول کے قریب ہی اسامہ بن لادن کی کئی سال موجودگی کے بعد وہاں امریکی فوجیوں کی کارروائی ابتدائی طور پر پاک امریکا تعلقات کے سوال کو سامنے لائی۔ فوری طور پر ملکی خودمختاری اور دونوں ملکوں کے مابین تعلقات کی نوعیت زیرِبحث آئی۔ [...]<img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=rizwanatta.wordpress.com&amp;blog=2965118&amp;post=322&amp;subd=rizwanatta&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">عسکری قیادت پر دباو کے اسباب</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">رضوان عطا</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">پاکستان ملٹری اکیڈمی، کاکول کے قریب ہی اسامہ بن لادن کی کئی سال موجودگی کے بعد وہاں امریکی فوجیوں کی کارروائی ابتدائی طور پر پاک امریکا تعلقات کے سوال کو سامنے لائی۔ فوری طور پر ملکی خودمختاری اور دونوں ملکوں کے مابین تعلقات کی نوعیت زیرِبحث آئی۔ مگر بعدازاں پاکستان کے داخلی تضادات نے زیادہ اہمیت اختیار کرلی۔ عسکری قیادت سے لے کر سیاست دانوں تک اور عوام سے لے کر دانش وروں تک سب کو بعض ایسے سوالات کا سامنا ہوا جن کے جوابات دینا اگر ناممکن نہیں تو انتہائی دشوار ضرور تھا۔ <span id="more-322"></span></span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">پہلا مشکل سوال کہ آخر یہ کیسے ممکن ہوا کہ عسکری تربیت گاہ کے پہلو میں اسامہ بن لادن اتنے عرصے موجود رہا اور خفیہ ادارے لا علم رہے۔ فوری طور پر اس کا جواب دینے کی بجائے خاموشی اختیار کی گئی کیونکہ اگر یہ کہا جاتاکہ آئی ایس آئی کو علم نہیں تھا تو ایجنسی کے بارے میں عمومی طور پر پائی جانے والی رائے کہ اس کی ادارہ جاتی کارکردگی نہایت عمدہ ہے کو زد پہنچتی تھی اور اگر یہ مان لیا جاتا کہ پتا تھا تو پھر ملک کے اندر ”دہشت گردی کے خلاف جنگ“ اور امریکا سے اس کے لیے تعاون چہ معنی دارد</span></span><span style="font-size:large;">!</span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سیاست دانوں کو عسکری قیادت کی جانب سے دی جانے والی بریفنگ میں بالآخر ناکامی تسلیم کی گئی۔ اس بریفنگ کا ہونا یہ ظاہر کرتا ہے کہ عسکری قیادت کو خارجی اور داخلی سطح پر شدید دباو کا سامنا ہے، اور یہ کہ انہیں سیاست دانوں کی مدد کی ضرورت پیش آئی ہے۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">جنرل</span></span><span style="font-size:large;">(</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ر</span></span><span style="font-size:large;">) </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">پرویز مشرف کے دور اقتدار کے آخری برسوں میں پاک فوج کی مقبولیت کا گراف جس قدر گر چکا تھا اسے بہتر بنانے کے لیے خاصی محنت کرنا پڑی۔ گزشتہ قومی انتخابات سے لے کر سوات آپریشن تک اشفاق پرویز کیانی نے فوج کو سیاست سے قدرے دور رکھ کر اس کے امیج کو بحال کرنے کی کوشش کی اور اس میں ایک حد تک کامیاب بھی ہوئے۔اگرچہ گزشتہ کچھ عرصے سے سیاست میں خفیہ اداروں کی مداخلت کی خبریں سامنے آرہی تھیں اور خارجہ پالیسی پر عسکری قیادت کا پلڑا کچھ زیادہ ہی بھاری دکھائی دیتا تھا مگر پاکستان پیپلزپارٹی اور عوامی نیشنل پارٹی کی قیادت کی طرف سے اس نوعیت کے معاملات پراختیارات کے حصول کی کوششوں سے دستبرداری کی وجہ سے عسکری و سیاسی قیادت مناسب تعلقات رکھنے میں کامیاب رہی، اور یوں فوج کا امیج بھی متاثر نہیں ہوا۔ مگر اچانک امریکی ہیلی کاپٹر ایبٹ آباد کے قریب کارروائی کر گئے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">یہ کئی دہائیوں میں فوج اور اس کے خفیہ اداروں کو پہنچنے والا سب سے بڑا دھچکا ہے جس کی وجوہات داخلی بھی ہیں اور خارجی بھی۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ایک طرف یہ دھچکا زیادہ عوام الناس میں پھیلے اس شعور اورذہنی تشکیل نے لگایا ہے جو شکست کے معنی سے نا آشنا ہے ۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">پرائمری سکول سے ہی طالب علموں کو یہ بتانا شروع کردیاجاتا ہے کہ ’ہم‘ ناقابلِ شکست ہیں۔ ہمارا نصاب درست تاریخ کی بجائے بہت سے ایسی من گھڑت حقائق ذہن نشین کرانے کی کوشش کرتا ہے جس سے ایک مخصوص ذہنی تشکیل نمودار ہوتی ہے۔ پاکستان کی تاریخ میں ہونے والی ہر فوجی شکست کی وجوہات کو چھپانے کی کوشش ہوئی ہے۔ حمود الرحمان کمیشن رپورٹ کو منظرِ عام پر آنے سے روکے رکھنا اس کی ایک واضح مثال ہے۔ عمومی حالات میں فوج کی ساکھ اس سے مضبوط ہوتی ہے اور اس کی کارکردگی اور کارروائی پر انگلی اٹھانا مشکل ہوتا ہے۔ مگر یہ حکمت عملی گلے بھی پڑسکتی ہے، کیونکہ اس کا نقصان دہرا ہے۔ ایک طرف اس ادارے سے غیر حقیقی توقعات وابستہ کرلی جاتی ہیں اور دوسری طرف ادارہ اپنی غلطیوں سے سیکھنے کی صلاحیت کھودیتا ہے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">پاکستان کے عسکری عزائم اس کی معاشی صورت حال سے میل نہیں کھارہے۔ زیادہ وقت نہیں گزرا جب افغانستان سے امریکی فوجیوں کی واپسی کے اعلان پر پاکستان میں بعض مبصرین اس لیے خوش تھے کہ اب  اپنا اثر بڑھانے کا وقت قریب ہے ، نتیجتاً بھارت کا اثر کم ہوجائے گا۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">چین جیسی نئی معاشی طاقتوں سے مقابلے اور معاشی بحران میں گھرنے کے باعث امریکاافغانستان میں مسلسل زیادہ سرمایہ خرچ نہیں کرسکتا۔ اسی لیے آہستہ آہستہ وہ یہاں سے اپنی افواج کو واپس لے جانے کا پروگرام دے چکا ہے۔ امریکہ کو ان حالات میں اپنی خواہشات محدود کرنا ہی پڑیں، سو پاکستان کو بھی کرنا پڑیں گی۔ دوسرے معنوں میں </span></span><span style="font-size:large;"><span style="font-family:Arial,sans-serif;">&#8220;</span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">حقیقت پسندانہ</span></span><span style="font-size:large;"><span style="font-family:Arial,sans-serif;">&#8221; </span></span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">ہونا پڑے گا۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">بھارت کی معیشت مروجہ معنوں میں تیزی سے ترقی کررہی ہے۔ بھارتی حکمرانوں کے اختیار میں سرمائے کی جو بڑی رقم ہے اس کا اچھا خاصا حصہ وہ ہتھیاروں پر خرچ کررہے ہیں۔ یوں معاشی اور عسکری دونوں میدانوں میں پاکستان اور بھارت کے درمیان فاصلہ مسلسل بڑھ رہا ہے۔ پاکستان میں بجٹ کا بہت بڑا حصہ دفاع کے لیے مختص ہے، دفاع کی رقم عوامی فلاح کے منصوبوں کی قیمت پر وقتاً فوقتاً بڑھتی بھی رہتی ہے۔ مگر یہ’ناکافی“ ہے اس لیے بڑی مقدار میں ہتھیار امریکی امداد سے خریدے جاتے ہیں اور پھر اس امداد کی قیمت ادا کرنی پڑتی ہے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">مشرف دور میں پاکستان کی عسکری قیادت نے کشمیر کے معاملے پر جو پیش رفت کی تھی اس میں دیگر عوامل کے علاوہ شعوری یا لاشعوری طور پر بھارت کی بڑھتی ہوئی طاقت کا احساس بھی شامل تھا۔ آج اگر تعلقات کو بہتری کی جانب مائل کرنے کے اقدامات کی حمایت میں کاروباری حضرات کے ایک حلقے کی طرف سے اضافہ دیکھنے کو مل رہا ہے تو یہ بھی بھارت کی معاشی ترقی کی غماز ہے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">بھارتی جمہوریت، معیشت اور طرزِ حکمرانی کے زیادہ گن گانے کی بھی ضرورت نہیں۔بھارت میں معاشی اور عسکری ترقی کے ساتھ بڑی طاقت بننے کی جس خواہش نے جنم لیا ہے اس کا ایک واضح اظہار وہاں کے ذرائع ابلاغ کے ایک مخصوص رویے سے ہوتا ہے۔مثلاً بھارتی اشتہاروں کا بڑا حصہ انڈین نیشنل ازم اور ہیروازم کو بنیاد بناکر پراڈکٹ بیچنے کی کوشش کررہا ہے۔ مختلف کارٹون سیریزمیں مذہبی کردارہر لمحہ ’دشمن‘ کو شکست دیتے نظر آتے ہیں۔ کثرت سے ٹاک شوز اور کالموں میں تبصروں کا محور بھارت بمقابلہ چین ہوتا ہے۔ پاکستان میں’دہشت گردوں‘ کی موجودگی کی چھوٹی خبر بڑی بات بن جاتی ہے۔ بھارت میں طاقت ور ملک بننے کا یہ جنون اس ذہنی تشکیل کو پیدا کر رہا ہے جو کسی بھی وقت عدم استحکام کا باعث بن سکتی ہے اور بعض حالات میں میانہ رو سیاسی قیادت کو مشکل میں ڈال سکتی ہے۔ ممبئی حملوں کے بعد من موہن سنگھ اور کانگریس پر دباو بہت تھا، جو اگر مزید بڑھتا تو بات پاکستان سے جنگ تک جاسکتی تھی۔ مستقبل میں اس نوعیت کا کوئی واقعہ تباہی کی جانب دھکیل سکتا ہے بالخصوص چھوٹے ملک کو۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">بھارت کے ساتھ بڑھتے ہوئے عدم توازن کے علاوہ امریکہ کے ساتھ تعلقات کی پیچیدگی عسکری قیادت کے لیے باعثِ تشویش ہے۔ امریکہ سے تعاون امداد کی قیمت پر ہے، یہ امداد امریکی مداخلت کو بھی ساتھ لاتی ہے جس کا ایکپہلو ریمنڈ ڈیوس کیس سامنے لایا، یعنی زیرِزمیں پھیلتا ہوا امریکی نیٹ ورک۔ اور دوسرا ڈرون حملوں کی شکل میں ہے۔ یہ دونوں عوامی سطح پر انتہائی غیر مقبول ہیں اور فوج کی طرف سے دونوں کی مخالفت ہوتی رہتی ہے۔ لیکن جیسا کہ ریمنڈ ڈیوس کے کیس میں ہوا ، اچانک رہائی کا سبب خفیہ اداروں کی کارستانی بتایا گیا جبکہ ڈرون حملوں کی وجوہ میں سے ایک امریکہ سے فوج کے تعلقات سمجھے جاتے ہیں۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">امریکی مداخلت سے نفرت کو محض مذہبی شدت پسندوں کے اثر سے تعبیر کر کے جلدی سے نپٹابھی دیا جاتا ہے، مگر اس سے مستقبل قریب میں ہونے والی تبدیلیوں کے اندازے غلط ہو سکتے ہیں۔ امیر ٹیکس دینے کو تیار نہیں۔ درمیانے طبقے اور نچلے درمیانے طبقے میں اس وقت بے چینی کے اثرات نمایاں ہیں۔ افراطِ زر نے اس طبقے کی قوتِ خرید پر جیسے بہت بڑا ڈاکہ ڈالا ہے۔ ان میں سے ایک بڑی تعداد اپنے ہیجان، بے بسی اور تشویش کا اظہار مذہبی استعاروں میں کررہی ہے جو بیرونی مداخلت، بالخصوص امریکہ، کوبھی اس سے جوڑدیتی ہے۔ سول کے علاوہ یہ بے چینی نچلی سطح کے فوجیوں میں بھی ہے۔ اسی لیے عسکری قیادت نے پروگرام بنایا کہ وہ چھاؤنیوں کے دورے کر کے ان سے مخاطب ہو۔ سماج میں جہاں یہ بے چینی مذہبی زبان میں نہیں رنگی وہاں اس نے پاکستانیت کا لبادہ اوڑھا ہے، خودمختاری کا لفظ زبان زدِ عام ہے۔ اسی سے ملتی جلتی لفاظی ہمارے عسکری ادارے اپناتے رہے ہیں مگر آج ان کے لیے اس کا پاس رکھنا مشکل ہو گیا ہے۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">سیاسی میدان میں حالات کچھ یوں بدلے ہیں کہ کل تک اسٹیبلشمنٹ سمجھی جانے والی مسلم لیگ</span></span><span style="font-size:large;">(</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">نواز</span></span><span style="font-size:large;">) </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">آئی ایس آئی پر تنقید کررہی ہے اور نواز شریف خارجہ پالیسی سے فوج کے کردار کو ختم کرنا کے خواہاں نظرآرہے ہیں، جماعت اسلامی کا موقف بھی کچھ اسی طرح کا ہے۔ دوسری طرف اسٹیبلشمنٹ کے عتاب میں رہنے والی پاکستان پیپلزپارٹی آئی ایس آئی اور فوج کا دفاع کررہی ہے۔ اس کے ساتھ عوامی نیشنل پارٹی ہے جو اس دفاع کے لےے اب بھارت سے خطرے والی وہ دلیل بھی پیش کرچکی ہے جو جماعت اسلامی کا شیوہ رہی۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">مسلم لیگ </span></span><span style="font-size:large;">(</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">نواز</span></span><span style="font-size:large;">) </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کو پاکستان پیپلزپارٹی اور مسلم لیگ </span></span><span style="font-size:large;">(</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">قائد</span></span><span style="font-size:large;">) </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کے اتحاد سے خاصی پریشانی ہے ۔ اس اتحاد کے قیام میں خفیہ اداروں کی مبینہ معاونت نوازشریف اور ان کے ساتھیوں کو بہت ناگوار گزری ہے، اس سب کے باوجود ان کا موقف اصولی ہے کہ فوج سیاسی معاملات میں مداخلت نہ کرے۔ دوسری طرف نواز شریف نے اپنی پریس کانفرنس میں ایبٹ آباد آپریشن کے حوالے سے امریکہ کی طرف انگلی اٹھانے سے جان بوجھ کر گریز کیا اور عسکری قیادت اور فوج کے گرد ہی زیادہ تر بات کی۔ مسلم لیگ </span></span><span style="font-size:large;">(</span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">نواز</span></span><span style="font-size:large;">) </span><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">کے رہنماﺅں سے جنرل شجاع پاشا کی بریفنگ کے دوران تلخ کلامی تعلقات میں تناؤ کا خوب پتا دیتی ہے۔ اب ملک کے اندر بعض سیاسی قوتیں عسکری قیادت کو آڑے ہاتھوں لینا چاہتی ہیں۔ یہ نہیں معلوم کہ ان کا یہ رویہ کتنا دیرپا ہو گا۔ </span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT"><span style="font-family:sf_Koonj;"><span style="font-size:large;">دوسری طرف اسامہ بن لادن کی ہلاکت نے اوباما انتظامیہ کو یہ کہنے کا موقع بھی فراہم کر دیا ہے کہ افغانستان میں اب بہت بڑی کامیابی نصیب ہو چکی ہے اس لیے اب فوج کو آہستہ آہستہ واپس بلایا جائے۔ امریکا نہیں چاہے گا کہ پاکستان اس کا مخالف ملک بن کر سامنے آئے کیونکہ خطے میں اس کے طویل المدت منصوبوں کے لیے یہ خطرناک ہو گا۔ اسی لیے جان کیری پاکستان کو صحیح معنوں میں اتحادی بنانے آئے ہیں جس کا ایک مطلب یہ ہے کہ امریکی کارروائیوں پر خاموش رہا جائے اور شمالی وزیرستان اور بعض دیگر علاقوں میں آپریشن کیا جائے۔ عسکری قیادت کے لیے اب اسے تسلیم کرنا بہت دشوار ہے۔</span></span></p>
<p dir="RTL" align="RIGHT">
<br />  <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gocomments/rizwanatta.wordpress.com/322/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/comments/rizwanatta.wordpress.com/322/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godelicious/rizwanatta.wordpress.com/322/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/delicious/rizwanatta.wordpress.com/322/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gofacebook/rizwanatta.wordpress.com/322/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/facebook/rizwanatta.wordpress.com/322/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gotwitter/rizwanatta.wordpress.com/322/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/twitter/rizwanatta.wordpress.com/322/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/gostumble/rizwanatta.wordpress.com/322/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/stumble/rizwanatta.wordpress.com/322/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/godigg/rizwanatta.wordpress.com/322/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/digg/rizwanatta.wordpress.com/322/" /></a> <a rel="nofollow" href="http://feeds.wordpress.com/1.0/goreddit/rizwanatta.wordpress.com/322/"><img alt="" border="0" src="http://feeds.wordpress.com/1.0/reddit/rizwanatta.wordpress.com/322/" /></a> <img alt="" border="0" src="http://stats.wordpress.com/b.gif?host=rizwanatta.wordpress.com&amp;blog=2965118&amp;post=322&amp;subd=rizwanatta&amp;ref=&amp;feed=1" width="1" height="1" />]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://rizwanatta.wordpress.com/2011/05/21/%d8%b9%d8%b3%da%a9%d8%b1%db%8c-%d9%82%db%8c%d8%a7%d8%af%d8%aa-%d9%be%d8%b1-%d8%af%d8%a8%d8%a7%d9%88-%da%a9%db%92-%d8%a7%d8%b3%d8%a8%d8%a7%d8%a8/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
	
		<media:content url="http://1.gravatar.com/avatar/7811763ba9f518d8e067d48a0f6d8bab?s=96&#38;d=identicon&#38;r=G" medium="image">
			<media:title type="html">rizwanatta</media:title>
		</media:content>
	</item>
	</channel>
</rss>
